پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٥ - شرح و تفسير حكم حكيمانه

شرح و تفسير حكم حكيمانه‌

همان‌گونه كه در ترجمه اين كلام شريف آمد به گفته سيّد رضى رحمه الله، اين سخن را امام عليه السلام هنگامى فرمود كه «دو نفر را كه از بيت‌المال سرقت كرده بودند نزد آن حضرت آوردند؛ يكى غلامى بود مربوط به بيت‌المال و ديگرى غلامى متعلق به مردم»؛

(رُوِيَ أَنَّهُ عليه السلام رُفِعَ إِلَيْهِ رَجُلانِ سَرَقَا مِنْ مَالِ اللَّهِ أَحَدُهُمَا عَبْدٌ مِنْ مَالِ اللَّهِ وَالآْخَرُ مِنْ عُرُوضِ النَّاسِ)

. «عروض»- به گفته‌ لسان‌العرب‌- جمع عَرض به معناى متاع است، بنابراين «عُرُوضُ النّاس» يعنى غلامى كه از امتعه و دارايى مردم محسوب مى‌شده نه بيت‌المال؛ ولى در بيشتر نسخ به جاى «عروض»، «عُرض» به معناى توده مردم يا ساير مردم آمده است.

امام عليه السلام در اين‌جا حكم حكيمانه‌اى صادر كرد و فرمود: «اما اين يكى (كه برده بيت‌المال است) خود از مال‌اللَّه به شمار مى‌آيد و حدى بر او جارى نخواهد شد»؛

(فقال عليه السلام: أمَّا هذَا فَهُوَ مِنْ مَالِ اللَّهِ وَلَا حَدَّ عَلَيْهِ)

. سپس به عنوان دليل افزود: «بخشى از مال‌اللَّه بخش ديگرى را خورده»؛

(مَالُ اللَّهِ أَكَلَ بَعْضُهُ بَعْضاً)

. اشاره به اين‌كه او فى‌الجمله حق داشته است كه از بيت‌المال چيزى بردارد، چراكه نفقه او بر بيت‌المال است، بنابراين اجراى حد در مورد او دليلى ندارد.