پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣ - شرح و تفسير از دَرهم شدن جوابها بپرهيزيد
شرح و تفسير از دَرهم شدن جوابها بپرهيزيد
امام عليه السلام در اين كلام حكيمانه به نكته مهمى در مسائل مربوط به پرسشها و جوابها اشاره كرده، مىفرمايد: «هنگامى كه جوابها زياد (و دَرهم) شوند حق مخفى مىگردد»؛
(إِذَا ازْدَحَمَ الْجَوَابُ خَفِيَ الصَّوَابُ)
. بسيار ديدهايم كه سؤالى در مجلسى مطرح مىشود و هركس هرچيزى كه به ذهنش آمد به عنوان جواب ذكر مىكند و حتى احتمالات ضعيف و پاسخهاى بىپايه نيز عنوان مىشود، در چنين مجلس و چنان شرايطى روشن است كه حق براى بسيارى مخفى مىماند، زيرا جدا كردن پاسخ حقيقى از آن همه احتمالات گوناگون كار آسانى نيست.
اين سخن درسى براى محققان هم هست كه اصرار نداشته باشند مثلًا در تفسير يك آيه يا يك حديث يا پاسخ يك شبهه، احتمالات زياد و جوابهاى متعددى ذكر كنند. چه بهتر كه فشردهتر و سنجيدهتر سخن گويند. به خصوص اينكه بسيار ديدهايم هنگامى كه جوابهاى يك مسئله متعدد مىشود و يكى از آنها آسيبپذير است، مخالفان، همان يكى را مورد نقد قرار داده و بعد مىگويند: مشت، نمونه خروار است و پاسخهاى متين را نيز از اين طريق زير سؤال مىبرند.
ابن ابىالحديد در شرح اين گفتار حكيمانه مىگويد: اين مانند آن است كه