پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٤ - شرح و تفسير دوستان و دشمنان

و به عكس با دشمنانش دوستى خواهد نمود.

اين كلام حكيمانه امام عليه السلام در بسيارى از مسائل اجتماعى زندگى و درباره ملت‌ها راهگشاست؛ هرگاه ببينيم كسى با دشمن مسلمانان دوستى مى‌كند بايد بدانيم او هم دشمن مسلمانان است، هر چند به ظاهر ادعاى دوستى مى‌كند.

همچنين اگر با دوستان ما دشمنى مى‌كند بدانيم او دشمن ما نيز هست، هرچند ظاهراً خود را در لباس دوستان ما درآورده است. و به اين ترتيب بسيارى از روابط سياسى و اجتماعى را مى‌توان حل كرد و پيش‌بينى‌هاى لازم را درباره موضع‌گيرى در مقابل اشخاص و گروه‌ها و كشورها داشت.

قريب به اين حديث شريف، حديث ديگرى است كه مرحوم صدوق در كتاب‌ صفات الشيعة از اميرمؤمنان على عليه السلام نقل كرده كه مى‌فرمايد:

«مَنِ اشْتَبَهَ عَلَيْكُمْ أَمْرُهُ وَلَمْ تَعْرِفُوا دِينَهُ فَانْظُرُوا إِلَى خُلَطَائِهِ فَإِنْ كَانُوا أَهْلَ دِينِ اللَّهِ فَهُوَ عَلَى دِينِ اللَّهِ وَإِنْ كَانُوا عَلَى غَيْرِ دِينِ اللَّهِ فَلا حَظَّ لَهُ مِنْ دِينِ اللَّهِ؛

هرگاه وضع باطنى كسى بر شما مشتبه شود و دين او را نتوانيد بشناسيد، نگاه به همنشينانش كنيد.

اگر آن‌ها اهل دين خدا هستند او نيز بر دين خداست و اگر آن‌ها بر غير دين خدا هستند او نيز بهره‌اى از دين خدا ندارد». [١]

باز تكرار مى‌كنيم، وجود استثناها هرگز منافاتى با كلى بودن اين قواعد اجتماعى و روانى ندارد.

اين مطلب در قواعد رياضى هم منعكس است كه مى‌گويند مساوىِ مساوى، مساوى است؛ يعنى اگر با مساوىِ چيزى مساوى باشد با خود آن چيز هم مساوى خواهد بود.

جالب اين‌كه «ابن عبد ربه» در عقد الفريد نقل مى‌كند كه «دحيه كلبى» روزى خدمت اميرمؤمنان على عليه السلام رسيد و در حضور حضرت پيوسته از معاويه ياد

[١]. بحارالانوار، ج ٧١، ص ١٩٧، ح ٣١