پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩٥ - شرح و تفسير جستوجوگران حقيقتطلب و عالمان بهانهجو

شرح و تفسير جست‌وجوگران حقيقت‌طلب و عالمان بهانه‌جو

امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه روش سؤال صحيح را بيان كرده و فرق ميان جست‌وجوگران حق‌طلب را با پرسش‌كنندگان بهانه‌جو بيان مى‌دارد. «امام عليه السلام در پاسخ كسى كه از مسئله پيچيده‌اى سؤال كرده بود فرمود: براى فراگيرى سؤال كن، نه براى ايجاد دردسر (و بهانه‌جويى)»؛

(وَقال عليه السلام لِسَائِلٍ سَأَلَهُ عَنْ مُعْضِلَةٍ:

سَلْ تَفَقُّهاً، وَلَا تَسْأَلْ تَعَنُّتاً)

. «مَعْضِلَة» به معناى مسئله پيچيده‌اى است كه انسان را به زحمت مى‌اندازد.

«تعنت» به معناى به زحمت افكندن است.

آن‌گاه دليلى براى اين سخن بيان مى‌كند كه خود درس بزرگى است، مى‌فرمايد: «زيرا جاهلى كه در مسير فراگيرى علم گام برمى‌دارد شبيه عالم است و عالمى كه از بيراهه مى‌رود شبيه جاهلى است كه هدفش بهانه‌جويى و به زحمت‌افكندن است»؛

(فَإِنَّ الْجَاهِلَ الْمُتَعَلِّمَ شَبِيْهٌ بِالْعَالِمِ، وَإِنَّ الْعَالِمَ الْمُتَعَسِّفَ شَبِيهٌ بِالجَاهِلِ الْمُتَعَنِّتِ)

. «تَعسُّف» به معناى بيراهه رفتن است.

اشاره به اين‌كه براى رسيدن به مطلوب و حل مشكلات، نخست انسان بايد روح حقيقت‌جويى و حق‌طلبى را در خود زنده كند. در غير اين صورت راه به جايى نخواهد برد. افرادى كه براثر جهل و نادانى، قبلًا درباره بعضى از مسائل‌