پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٠ - شرح و تفسير پيشرفت تدريجى نور ايمان در قلب
جمله مقدار مختصرى روغن كه با نوك انگشت برمىگيرند و «لُماظَه» به بقاياى غذا در اطراف دهان و دندانها گفته مىشود و مناسب در اينجا همان معنايى است كه مرحوم سيّد رضى ذكر كرده است.
در حكمت ٤٥٦ نيز خواهد آمد كه امام عليه السلام مىفرمايد:
«أَلا حُرٌّ يَدَعُ هَذِهِ اللُّمَاظَةَ لِأَهْلِهَا؛
آيا زادمردى پيدا مىشود كه اين ته مانده دنيا را به اهلش واگذارد؟».
به هرحال مقصود امام عليه السلام تأثير تدريجى اعمال صالح و ناصالح در قلب انسان است و به بيان ديگر، هر عملى تأثيرى در روح مىگذارد كه اگر همان عمل يا شبيه آن تكرار شود، آن آثار گستردهتر مىشود تا آنجا كه تمام قلب را فرا مىگيرد.
اگر اعمال صالحه باشد قلب كاملًا نورانى مىشود و اگر كارهاى خلاف باشد قلب بهطور كامل ظلمانى مىشود و اينكه در آيات قرآن و اخبار معصومان عليهم السلام آمده است كه بعد از گناه فوراً توبه كنيد براى آن است كه اثرى كه گناه در قلب گذاشته به صورت رنگ ثابتى درنيايد، زيرا در آغاز قابل شستوشو است؛ اما هنگامى كه به صورت عادت يا ملكه درآمد تغيير آن بسيار مشكل است.
همانگونه كه در ذكر مصادر اشاره شد «ابوطالب مكى» از علماى اهل سنّت در قوت القلوب اين روايت را به شكل مشروحترى از اميرمؤمنان على عليه السلام ذكر كرده است كه فرمود:
«إنَّ الْإيمانَ لَيَبْدُو لُمْعَةً بَيْضاءً فَإذا عَمِلَ الْعَبْدُ الصَّالِحاتَ نَما وَزادَ حَتّى يَبيضُ قَلْبُهُ كُلُّهُ، وَإنَّ النّفاقَ لَيَبْدُو نُكْتَةً سَوْداءً فَإذَا انْتَهَكَتِ الْحُرُماتُ نَمَتْ وَزادَتْ حَتّى يَسُودُ الْقَلْبُ فَيَطْبَعُ بِذلِكَ الْخَتْمُ؛
ايمان در آغاز به صورت نقطه سفيدى آشكار مىشود. هنگامى كه بندگان خداوند اعمال صالحه انجام دهند نمو و افزايش پيدا مىكند تا آنجا كه تمام قلب سفيد و روشن مىشود و (در مقابل) نفاق به صورت نقطه سياهى (در قلب) آشكار مىشود، هنگامى كه انسان در برابر فرمانهاى الهى پردهدرى كند نمو و افزايش مىيابد تا زمانى كه تمام قلب سياه مىشود و در اين حالت مُهر بر دل انسان گذاشته مىشود (و راه