پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦١٥ - شرح و تفسير سرانجامِ وسوسههاى شيطان و نفس امّاره

شرح و تفسير سرانجامِ وسوسه‌هاى شيطان و نفس امّاره‌

مى‌دانيم خوارج، گروهى متعصب و خشك و بسيار نادان و احمق بودند.

خود را برترين خلق خدا مى‌پنداشتند و آينده درخشانى به خود نويد مى‌دادند.

آن‌ها در برابر اميرمؤمنان على عليه السلام قيام كردند و فكر حكومت عراق و تمام بلاد مسلمين را در سر مى‌پروراندند. امام عليه السلام به آن‌ها نصيحت جالب و جامعى كرد به‌گونه‌اى كه اكثريت آن‌ها از خواب غفلت بيدار شدند و به سوى امام عليه السلام بازگشتند؛ ولى اقليتى به شدت مقاومت كردند و تقريباً همگى به استثناى چند نفر در ميدان نبرد نهروان به خاك افتادند. گفتار فوق را امام عليه السلام زمانى بيان كرد كه با ياران خود از كنار كشته‌هاى آن‌ها مى‌گذشت، فرمود: «بدا به حال شما، به يقين كسى كه شما را فريب داد به شما ضرر زد»؛

(وَقال عليه السلام وَقَدْ مَرَّ بِقَتْلَى الْخَوَارِجِ يَوْمَ النَّهْرَوَانِ: بُؤْساً لَكُمْ لَقَدْ ضَرَّكُمْ مَنْ غَرَّكُمْ)

. «بؤس» در اصل به معناى ضرر و شدت است و جمله «بُؤساً لَكُمْ» نفرين درباره خوارج نهروان است كه گرفتار شدت و زيان شوند.

«غَرّكم» از ماده «غرور» به معناى فريب است.

در اين‌جا بعضى از حاضران از امام عليه السلام توضيح خواستند و عرض كردند: چه كسى آن‌ها را فريب داد؟ امام عليه السلام در پاسخ فرمود: «شيطان گمراه كننده و نفس اماره به بدى»؛

(فَقِيلَ لَهُ مَنْ غَرَّهُمْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ الشَّيْطَانُ الْمُضِلُّ، وَالْأَنْفُسُ الْأَمَّارَةُ بِالسُّوءِ)

.