وارع ذمتك بالامانة واجعل نفسك جنّة دون ما اعطيت فانه ليس من فرائض الله شي‌ءالناس اشدّ عليه ا جتماعاً مع تفرق اهوائهم و تشتت آرائهم من تعظيم الوفاء بالعهود ...

حال اگر پيمان ميان تو و دشمنت منعقد گرديد يا در پناه خود او را امان دادى، به عهد خويش وفا كن و بر آنچه به عهده گرفتى امانتدار باش و جان خود را سپر پيمان خود ساز، زيرا هيچ‌يك از واجبات الهى همانند وفاى به عهد نيست كه همه مردم با همه اختلافى كه در افكار و تمايلات خويش دارند، در آن اتفاق‌نظر داشته باشند تا آنجا كه مشركان نيز در جاهليت در پيمانى كه با مسلمانان داشتند، وفادار بودند ...

مردمسالارى در حديث نبوى‌

در سيره و روش پيامبر بزرگوار اسلام شواهد بسيارى كه حاكى از مردمسالارى دينى است، به چشم مى‌خورد كه پيشتر به پاره‌اى از اين شواهد درباره آيه‌هاى سوره توبه و آل عمران اشاره كرديم. از احاديث نبوى شايد گوياترين و بليغ‌ترين سخن از نبى اعظم در اين زمينه حديث زير باشد كه مى‌فرمايد:

اذا كان خياركم امرائكم و اغنيائكم سمحائكم و امركم شوري بينكم فظهر الارض خير لك من بطنها و اذا كان امرائكم شراركم و اغنيائكم بخلائكم و لم يكن امركم شوري بينكم فبطن الارض خير من ظهرها[١]

؛ هنگامى كه بهترين‌هاى شما زمامدار شما باشند و ثروتمندان شما با گذشتهاى شما باشند و كارهايتان به‌صورت شورايى شكل بگيرد، در آن زمان زندگى بر روى زمين بهتر است از مردن و به درون زمين رفتن و هنگامى كه بدها زمامدار و ثروت در اختيار انسانهاى بخيل شما بود و كارهايتان خارج از اصل شورا شكل بگيرد، مرگ به زندگى در جامعه ترجيح دارد.[٢]

[١] - تفسير ابوالفتوح رازى، ج ٣، ص ٢٣٨؛ و نيز ر. ك: تحف‌العقول، ص ٣٦ و سنن‌ترمذى، ج ٤، ص ٥٢٩

[٢] - سيدبن طاووس در كشف المتحجه از كتاب ارسائل شيخ كلينى از على( ع) چنين روايت مي‌كند: قدا كان رسول الله( ص) عهد الى عهداً فقال: يا بنى ابيطالب لك ولاء امتى فان ولوك فى عافيه واجمعوا عليك بالرضا فهم بامرهم و ان اختلفوا عليك فدعهم و ما هم فيه ... كشف المتحجه، ص ٢٤٨، چاپ ١٣٧٥، تحقيق محمد الحسون و نيز رك: مستدرك الوسائل، ج ١١، ص ٨٧؛ و نيز سيدبن طاووسى از كتاب خصائس از على( ع) روايت دارد كه پيامبر( ص) به من فرمود كه هيچ فردى را به‌سوى خود نخوانم تا خود آنها به من رجوع نمايند ... زيرا مثل من مانند كعبه است كه مردم نزد او مي‌روند و او نزد كسى نمي‌رود، همان منبع، همان صفحه. و نيز زمخشرى در اكشاف، ج ١، ص ٤٣١، از پيامبر اكرم روايت نموده كه پس از نزول ١٥٩ آل عمران فرمود: ان الله و رسوله لغنيان عنها و لكن الله جعلها رحمة منه فمن المستشار منهم لم بصدم رشداً و من تركها لم يعدم فبّاً؛ خدا و رسولش از مشاوره بي‌نيازند ولى خدا آنرا به‌عنوان براعت وضع فرمود، بنابراين هر كس كه بشورى عمل كند هيچ مرحله‌اى از هدايت را از دست نداده و هر كس كه از آن دورى كند از هيچ مرحله‌اى از گمراهى به‌دور نخواهد ماند.