مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص

مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٢٢٠

برخى از اين فقهيان با لحاظ كردن برخى مسائل مانند استفاده از تجربه بشرى كه در مغايرت با شرع نباشد، تفكيك قوا را مى‌پذيرند:

«چيزهايى كه مربوط به غرب است و در آنجا عمل مى‌شود وقتى هيچ منافاتى با اسلام و مواهب شيعه نداشته باشد، چه اشكالى دارد ما هم به آنها عمل كنيم؟ خوب الآن تمام دنيا بر اين اساس مملكتشان را اداره مى‌كنند[١] و هر كشورى و هر مملكتى ناگزير از داشتن سه قوه است و چاره‌اى از آن نيست.»[٢]

برخى ديگر نيز نه تنها به استقلال قوا از حاكم اسلامى اعتقادى ندارند بلكه اساساً قواى سه‌گانه را در حكم دست و بازوى وى مى‌دانند:

«در حكومت اسلامى، فرد مسؤل و مكلف اصلى، حاكم اسلامى است و قواى سه‌گانه بازوها و ايادى وى هستند و در حقيقت او در رأس مخروط (قدرت و مسؤليت) قرار گرفته است كه بر تمام پيكره حكومت اشراف تام و تمام دارد و ساير مسؤلان به مراتب خود هر يك دستها و بازوان وى محسوب مى‌شوند.»[٣]

البته وى در جاى ديگر با تجديدنظر در ديدگاه خود، تفكيك قوا را در معناى مهار قدرت نيز به كار برده‌اند. اگر چه وى در جملات بعدى خود توضيح روشنى در اين ارتباط نمى‌دهند و بر فلسفه عدم مداخله در تفكيك قوا اشاره مى‌نمايد تا اينكه بر بحث مهار قدرت تأكيد نمايد:

«و بالاخره معناى اين همه تشكيلات، تقسيم كار و مرزبندى بين مسؤليتها و تفكيك، براى مهار قدرت است و قهراً هيچ مقامى و يا ارگانى حق مزاحمت يا دخالت در شعاع مسؤليتهاى ديگران را ندارند مگر جايى كه روش آنها خلاف شرع بين و يا مخالف صريح قانون اساسى باشد و در اين صورت، در خود قانون روشهاى برخورد با آن معين شده است.»[٤]


[١] - سيد حسن طاهرى خرم آبادى( گفتگو) دين و مشاركت سياسى»، فصلنامه علوم سياسى، سال دوم ش ٨، بهار ١٣٧٩، ص ٨٢

[٢] - پيشين، ص ٨

[٣] - حسينعلى منتظرى، فى ولايه فقيه و فقه الدله السلاميه، ج ٢، چاپ دوم، قم: ١٤٠٩ ق، ص ٥٥

[٤] - پيشين، ولايت فقيه و قانون اساسى، پيام هاجر، ش ٢٣٦، ص ٥٩