مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص

مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ١٩

مقدم بدارد. بنابراين در دلالت آيه فوق بر مردمسالارى در اسلام و سيره نبى اعظم ابهامى نخواهد بود.

آيه ديگرى كه در قرآن كريم دلالت بر مردمسالارى بودن نظام صراحت تمام دارد، آيه ١٥٩ آل‌عمران است كه به مناسبت جنگ احد نازل گرديده است:

فبما رحمة من الله لنت لهم و لو كنت فظاً غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم و الستغفرلهم و شاورهم في‌الامر فاذا عزمت فتوكل علي الله ان‌الله يحب المتوكلين.

اين از الطاف ويژه الهى بر توست كه در برابر مردم نرمش و انعطاف‌پذيرى داشته باشى، زيرا اگر فردى تندخود و سخت‌دل مى‌بودى، مردم از الطافت پراكنده مى‌شدند. بنابراين از خطاى آنان درگذر و براى آنان طلب آمرزش نما و در امور اجتماعى با آنان رايزنى كن و هنگامى كه پس از رايزنى تصميمى گرفتى با توكل به خداوند آن را به اجرا درآور، چه اينكه خداوند متوكلان را دوست مى‌دارد.

در شأن نزول اين آيه شريفه ظاهراً همه مفسران، مورخان و محدثان اتفاق‌نظر دارند كه اين آيه مانند بسيارى ديگر از آيات سوره عمران ناظر به حوادث جنگ احد است. پيامبر اسلامى هنگامى كه در جريان تصميم مردم مكه براى حمله به مدينه قرارگرفت، با اصحاب و ياران خويش رايزنى كرد و در زمينه خروج از شهر، جنگ و روياروى با دشمن و يا ماندن در شهر و موضع دفاعى گرفتن، نظر خواست. اكثريت مسلمانان بر اين باور بودند كه خوب است از شهر خارج شوند و با دشمن بجنگند و او را سخت‌تر از جنگ بدر شكست دهند، ولى اقليتى از مسلمانان كه تجربه بيشترى داشتند و از جمله شخص رسول‌الله ترجيح مى‌دادند كه در شهر بمانند و از خود دفاع نمايند، آنان مى‌گفتند موضع مردم مكه در جنگ بدر با موضع آنان در احد متفاوت است، زيرا بسيارى از مردم مكه در جنگ بدر تمايلى به درگيرى نداشتند و خروج آنان از مكه بيشتر به هدف دفاع از كاروان بازرگانى خود بود و هنگامى كه كاروان از خطر دور شد، مكيان تلاش مى‌كردند كه با مردم مدينه كه در سر راه مكه به شام و در مسير بازرگانى قريش زندگى مى‌كردند، درگير نشوند. حالا در جنگ احد همگى بر