خود تشويق مى‌كنند و ايجاد زمينه‌هاى آن را به عنوان يكى از مهمترين وزيربنايى‌ترين روشها براى تحقق كارآمدى حكومت دينى يك ضرورت شرعى و يك لازم عقلانى شمارند.

در جنگ حنين هنگامى پيامبر اكرم (ص) غنايم جنگى را در ميان قريش و قبايل عرب تقسيم كرد و گروه انصار از غنيمت بى‌بهره ماندند، عده‌اى به حضرت محمد (ص) اعتراض كردند كه چرا عدالت را رعايت نكردى؟ پيامبر خدا (ص) فرمود: «

ويحك اذا لم يكن العدل عندي فعند من يكون‌

؟؛ اگر عدل نزد من نيست، پس نزد كيست؟»

پس از مدتى ايشان خطاب به گروه فرمودند: «

الا ترضون يا معشر الانصاران يذهب الناس بالشاته و البعير و ترجعوا برسول الله الي رحالكم‌

؛ نمى‌خواهيد اين مردم گوسفند و شتر با خود ببرند و شما رسول خدا (ص) را با خود ببريد.»

بخشش غنايم به قبايل عرب براى «تأليف قلوب» آنها به اسلام بوده و براساس مصلحت اسلام انجام گرفته است. در اين حادثه به اندازه‌اى انصار از پاسخگويى پيامبر اكرم (ص) خشنود شدند و متأثر گشتند كه اشك از چشم آنان جارى شد.[١]

در اينجا مى‌توان به سنجه‌ها و اصولى اشاره كرد كه وجودشان باعث افزايش كارايى و كارآمدى حكومت مى‌شود:[٢]

عدالت و عدالت‌ورزى، شايسته‌سالارى، تجربه‌گرايى، نظارت وكنترل، امانت‌دارى، ضابطه و قانون‌گرايى و مسئوليت شناختى حكومت.

از ديدگاه نهج‌البلاغه نظام سياسى مشروع و داراى مقبوليت و بارضايت عامه و نظامى كه واجد كفايت و صلاحيت برآوردن مطالبات و تحقق كار ويژه‌هاى خود است، ضرورتاً بايد پاسخگو و مسئوليت‌شناس باشد. به نظر امام على (ع) پرسشگرى مردم و پاسخگويى حكومت و زمامداران رمز سامانيابى و اصلاح دستگاه حاكمه است همچنان‌كه در خطبه ٢١٦

[١] - ابن هشام، سيرت النبويه، ج ٤، صص ٤٣- ١٣٧

[٢] - بهرام اخوان كاظمى، صص ٤- ٧٣.