احياناً بايستى صفت اليق بودن بر اعلم بودن مقدم شود، زيرا كمبود دانش با مراجعه به افراد عالم قابل جبران است ولى ضعف روحى مثل ترسو بودن و ضعف رأى و عدم توانايى در تصميم‌گيرى به موقع، صفاتى است كه معمولًا قابل وام‌گيرى از ديگران نيست و فرد ترسو با پند و اندرز دلير نخواهد شد.

اين معنا براى صاحب‌نظران در فقه اسلامى واضح مى‌نمايد و به همين دليل در روزگار ما مى‌نگريم كه پس از وفات حضرت امام خمينى (ره) در انتخاب حضرت آيت‌الله خامنه‌اى همين معنا و ويژگى مورد نظر فقهاى خبرگان رهبرى قرار گرفت. بدين معنا كه با وجود افرادى كه در زمينه احكام الهى اطلاعات بيشترى داشتند، مجلس خبرگان رهبرى ايشان را مقدم دانست. زيرا معظم‌له از نظر لياقت و شجاعت روحى و سابقه در اداره كشور و آشنايى به اوضاع جهان معاصر و ... ويژگيهايى داشتند كه ديگران واجد آن نبودند.

جالب اينكه فخر رازى در جامع‌العلوم كه از آثار نادر ايشان به زبان فارسى است، در اصل ششم درباره صفات رهبرى مى‌نويسد: هرگاه شخصى داراى همه صفاتى كه برشمرديم، نباشد، تكليف چيست؟ آنگاه خود اين پرسش را پاسخ مى‌دهد و مى‌گويد اگر دو شخص يكى را علم بيشتر و ديگرى را رأى و كفايت باشد، صاحب كفايت مقدم است بر صاحب علم، مشروط به آنكه در مشكلات علمى و سياسى رجوع به اعلم نمايد.[١]

مردم‌سالارى دينى در آراى فقيهان‌

فقهاى اسلام اعم از شيعه و سنّى گذشته از اختلاف‌نظر پيرامون اصل امامت در ويژگيهاى حاكم اسلامى تقريباً در حال حاضر اتفاق‌نظر دارند و هنگام انتخاب رهبر معتقدند كه بايستى علم و عدالت و لياقت در مورد شخص حاكم مراعات گردد و اما در اين معنا كه فرد داراى‌

[١] - جامع‌العلوم، اصل ششم از باب ٥٦.