مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٢٥
قرارداد اجتماعى (بيعت)
از جمله آياتى كه در قرآن كريم بيانگر نقش مردم در مسائل اجتماعىسياسى هستند، آيات ناظر به قرارداد اجتماعى و بيعت مردمى است كه در قرآن مجيد مكرر مطرح گرديده است و از آن بهعنوان عهد الهى ياد مىشود و نقض بيعت را بهمعناى عهدشكنى و پايبندى به آن را موجب اجر عظيم مىداند.
در سوره فتح آيه ١٠ كه در زمينه بيعت رضوان، يعنى بيعت مسلمانان با پيامبر (ص) در حديبيه (نزديك مكه)، چنين آمده است:
ان الذين يبايعونك انما يبايعون الله يدالله فوق ايديهم فمن نكث فانما ينكث علي نفسه و من اوفي بما عاهد عليهالله بسيؤتيه اجراً عظيماً.
آنان كه با تو بيعت مىنمايند به حقيقت با خداوند بيعت مىكنند و دست خدا در اين بيعت بالاى دست آنهاست. بنابراين هركس اين بيعت را نكث و نقض نمايد، به خويش زيان زدهاست و هر آن كس كه بر اين بيعت وفادار بماند و به عهدى كه با خداوند بسته است متعهد بماند خداوند به او اجر عظيمى خواهد داد.
اين آيه شريفه هرچند يك طرف بيعت پيامبر خدا و طرف ديگر مسلمانان هستند و بيعتى است با پيامبر اكرم (ص) كه براى جنگ با مشركان مكه بسته شده است، اين بيعت يك امر تأسيسى نيست، بلكه بيعت يك امر امضايى است؛ يعنى مسلمانان براساس روش عرفى و عقلانى متداول بين مردم عربستان با پيامبر (ص) بيعت كردهاند و هنگامىكه اين بيعت را خداوند مصداق پيمان الهى مىداند، ديلى بر لزوم پايبندى به آن هم ادلّه پايبندى به پيمان است.[١]
و اما دليل لزوم پايبندى به پيمان آيات بسيارى است كه در همگى اين آيات قرآن كريم بر لزوم پايبندى به پيمان تأكيد مىنمايد تا آنجا كه مىتوان گفت لزوم پايبندى به پيمان از
[١] - اسلام و قرآن تنها بيعت را به منزله يك اصل امضايى در زمينه مردان مسلمان تأييد كردهاند، بلكه در زمينه زنان مسلمان نيز آن را تعميم داده و پيامبر اعظم را موظف به بيعت با زنان و پذيرفتن بيعت آنان كردهاند: يا ايها النبى اذا جائك المؤمنات يبايعنك على الّا مشركين بالله و لا يسرقن و لا يزنين و لا يقتلن اولادهن و لا يعصينك فى معروف فبايعهنّ.( ممتحنه: ١٢)