مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص

مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٢٥

قرارداد اجتماعى (بيعت)

از جمله آياتى كه در قرآن كريم بيانگر نقش مردم در مسائل اجتماعى‌سياسى هستند، آيات ناظر به قرارداد اجتماعى و بيعت مردمى است كه در قرآن مجيد مكرر مطرح گرديده است و از آن به‌عنوان عهد الهى ياد مى‌شود و نقض بيعت را به‌معناى عهدشكنى و پايبندى به آن را موجب اجر عظيم مى‌داند.

در سوره فتح آيه ١٠ كه در زمينه بيعت رضوان، يعنى بيعت مسلمانان با پيامبر (ص) در حديبيه (نزديك مكه)، چنين آمده است:

ان الذين يبايعونك انما يبايعون الله يدالله فوق ايديهم فمن نكث فانما ينكث علي نفسه و من اوفي بما عاهد عليه‌الله بسيؤتيه اجراً عظيماً.

آنان كه با تو بيعت مى‌نمايند به حقيقت با خداوند بيعت مى‌كنند و دست خدا در اين بيعت بالاى دست آنهاست. بنابراين هركس اين بيعت را نكث و نقض نمايد، به خويش زيان زده‌است و هر آن كس كه بر اين بيعت وفادار بماند و به عهدى كه با خداوند بسته است متعهد بماند خداوند به او اجر عظيمى خواهد داد.

اين آيه شريفه هرچند يك طرف بيعت پيامبر خدا و طرف ديگر مسلمانان هستند و بيعتى است با پيامبر اكرم (ص) كه براى جنگ با مشركان مكه بسته شده است، اين بيعت يك امر تأسيسى نيست، بلكه بيعت يك امر امضايى است؛ يعنى مسلمانان براساس روش عرفى و عقلانى متداول بين مردم عربستان با پيامبر (ص) بيعت كرده‌اند و هنگامى‌كه اين بيعت را خداوند مصداق پيمان الهى مى‌داند، ديلى بر لزوم پايبندى به آن هم ادلّه پايبندى به پيمان است.[١]

و اما دليل لزوم پايبندى به پيمان آيات بسيارى است كه در همگى اين آيات قرآن كريم بر لزوم پايبندى به پيمان تأكيد مى‌نمايد تا آنجا كه مى‌توان گفت لزوم پايبندى به پيمان از


[١] - اسلام و قرآن تنها بيعت را به منزله يك اصل امضايى در زمينه مردان مسلمان تأييد كرده‌اند، بلكه در زمينه زنان مسلمان نيز آن را تعميم داده و پيامبر اعظم را موظف به بيعت با زنان و پذيرفتن بيعت آنان كرده‌اند: يا ايها النبى اذا جائك المؤمنات يبايعنك على الّا مشركين بالله و لا يسرقن و لا يزنين و لا يقتلن اولادهن و لا يعصينك فى معروف فبايعهنّ.( ممتحنه: ١٢)