در پاسخ به اين پرسش فرضيه اصلى ما اين است: «در مردمسالارى دينى ضمن تأكيد بر حقوق متقابل دولت و ملت به منزله يك واجب الهى- انسانى، رعايت حقوق متقابل دولت و ملت موجب ارتقاى كارآمدى دولت دينى، افزايش پيوند دولت- ملت و ارجمندى دين مى‌گردد.»

اين مقاله در آغاز مبانى نظرى بحث ما را توضيح مى‌دهد. در ادامه مطالب آن مفاهيم دين، دموكراسى، كاركرد و كارآمدى و همچنين اصطلاح مردمسالارى دينى بررسى، تعريف و تبيين مى‌شوند. آنگاه حقوق متقابل دولت و ملت در منطق قرآن، سيره نبوى و علوى و همچنين در نظام جمهورى اسلامى ايران در چارچوب آن بررسى مى‌گردد و در پايان از كل مطالب نتيجه‌گيرى مى‌شود.

مبانى نظرى‌

تبيين دو مفهوم دين و مردمسالارى براى روشن شدن بحث مردمسالارى دينى ضرورتى اجتناب‌ناپذير است و لازم است اصطلاحات گوناگون اين دو مفهوم و اصطلاح مورد نظر خود را در اين بحث روشن كنيم.

دين: با توجه به اهميت و ضرورت تعريف نگارنده از دين در اين قسمت به نكته‌هاى گوناگون براى تبيين و توضيح دين از زبان كارشناسان دينى مى‌پردازيم. راغب در مفردات دين را به معناى طاعت و جزا به‌كار برده است كه از باب استعاره در معناى شريعت به كار رفته است. در يك تعريف ساده و عملى مراد از دين مجموعه تعاليمى است كه از جانب خداوند به پيامبر (ص) وحى شده است و منابع فكرى دين اسلام نيز شامل كتاب و سنت- مجموعه قول و فعل و تقرير معصومان (ع)- است.

در تعريف تفسير دين آرا و مطالب گوناگونى از سوى غربيان مطرح شده است كه در