پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٩٠ - در دوران عثمان

دورانى كه كوششى دامنه‌دارتر و تلاشى بيشتر مى‌طلبيد تا امت و رسالت در ورطه تباهى قرار نگيرد، ولى گونه‌هاى مشخصى از رنج و گرفتارى‌هاى سخت و دشوار، به وضوح پديدار و زندگى مسلمانان را سراسر فراگرفت و برجسته‌ترين ياران رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در زمانى مورد اهانت و ضرب و شتم قرار گرفتند كه آزاد شدگان تبهكار و فرزندانشان در سايه ضعف عثمان و احيانا بى تدبيرى و يا تعصب قبيله‌اى اموى براى دست‌يابى به مراكز دولت، بر يكديگر پيشى مى‌گرفتند.[١]

امام حسين عليه السّلام خود، بر رنج و سختى‌هاى مسلمانانى كه بر ضد فساد و تباهى حكومت عثمان در تنگنايى بس دشوار، دست به شورش زده بودند، شاهد و ناظر بود و سرانجام دست مردم ستم‌ديده از آستين برآمد و با قدرت شمشير، خليفه حاكم را از سر راه برداشت.

در خطبه امام على عليه السّلام معروف به شقشقيه، كه حضرت در آن رنج و دشوارى‌هاى مسلمانان را در پى به خلافت رسيدن خليفگان قبل از خود، توصيف مى‌كند، تصويرى دقيق از آن‌چه در حكومت عثمان بن عفان رخ داده، ارائه شده است، آن‌جا كه فرمود:

تا آن‌كه سومى به خلافت رسيد كه كارش پر كردن شكم و تهى كردن آن بود و خاندان پدرى‌اش با او به پا خاستند و مانند شترى كه علف‌هاى تازه بهار را با حرص و ولع مى‌بلعد به چپاول بيت المال پرداختند تا اوضاع چنان شد كه آن‌چه را رشته بود از هم گسست و كردار ناشايست وى را نابود ساخت و شكم بارگى‌اش او را به زمين كوبيد.

[١] . تاريخ الخلفاء ٥٧.