پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٩٨ - ١ وضعيت مسلمانان

١. وضعيت مسلمانان‌

مسلمانان در آن روز در وضعيت روحى و اجتماعى كاملا بحرانى به سر مى‌بردند، زيرا مردم پس از جنگ‌هايى كه آتش آن در تمام دوران حكومت امام على عليه السّلام توسط معاويه و منافقان شعله‌ور بود، به حالتى از صلح و آرامش چشم دوخته بودند. لذا ديدگاه امام حسن عليه السّلام بر تربيت نسلى جديد قرار گرفت كه در وقتى مناسب دست به قيام بزنند از اين‌رو، فرمود:

ديدم، اكثريت مردم متمايل به صلح دارند و از جنگ ناراضى‌اند به همين دليل دوست نداشتم آنان را به كار غير دلخواهشان وادارم، از اين‌رو، به ويژه براى سالم ماندن پيروان خود از كشتار و قلع‌وقمع، تن به صلح دادم و اين جنگ را به وقت مناسبى موكول نمودم، زيرا خداوند هرروز در شأن و كارى است.[١]

امام حسين عليه السّلام نيز كه به خوبى از وضعيت مسلمانان آگاهى داشت، عينا همين موضع را اتخاذ كرد و در پاسخ كسانى كه پس از كناره‌گيرى برادرش امام حسن عليه السّلام پيرامون قيامش با وى به مذاكره پرداختند، فرمود:

ابو محمد (امام مجتبى)! صحيح عمل كرد تا اين مرد (معاويه) زنده است همه شما بايد در خانه‌هاى خود بسر ببريد. (و به هيچ‌گونه تحركى دست نزنيد).

امام حسين عليه السّلام به دليل وجود همين علل و اسباب پس از شهادت امام مجتبى عليه السّلام نيز در موضع خويش هيچ‌گونه تغييرى نداد و در پاسخ مردم عراق كه وى را به قيام دعوت كرده بودند مرقوم فرمود:

در مورد برادرم (امام حسن) بايد بگويم اميدوارم خداوند او را موفق بدارد و در

[١] . اخبار الطوال/ ٢٢١.