قضيه كشف حجاب. كشف حجاب شما نمى‌دانيد آن وقت چه مصيبتى براى مردم بود. نمى‌دانيد چه كرد و مأمورها چه كردند با مردم و با زنها، كه اسباب نارضايتى عموم مردم بود، منتها قدرت زياد شده بود، مردم هم هدايت نمى‌شدند با يك مثلًا قدرتهايى از اين جهت نمى‌توانستند كارى بكنند، لكن عقده‌ها زياد بود. بعد هم شروع كرد به اسم اينكه مى‌خواهد قدرت مركزى را درست كند، عشاير ... البته در عشاير يك اشخاص غير باب هم بود، لكن اينها يك پشتوانه‌اى براى ملت بودند؛ تمام اينها را از بين برد. و آن طور فشار آورد به مردم و نارضايتى ايجاد كرد كه وقتى كه آن سه قدرت خارجى در جنگ عمومى اينها حمله كردند به ايران، امريكا و انگلستان و روسيه، اينها همه با هم حمله كردند، در جايى كه مخالفت با آلمان مى‌خواستند بكنند حمله كردند به ايران، در عين حالى كه همه چيز ايران در خطر بود و مردم براى همه چيزشان نگران بودند، لكن وقتى گفتند كه رضا خان را اينها برده‌اند مردم شادى مى‌كردند! اين طور رفتار كرد. رفتار غير عقلايى، رفتارى كه براى خاطر انگلستان آن وقت انگلستان اين را آورد روى كار.

پند ناپذيرى محمد رضا شاه‌

بعد از او نوبت به پسرش رسيد كه ديگر بيشتر شما همه، همه را يادتان است؛ بعضى‌اش را هم كه همه مى‌دانيد. اين هم كارهايى كرد كه به حسب صورت فريبنده بود، لكن كم كم هر چه پرده بالا رفت، ديدند كه بر خلاف مسير ملت است. ملت با او مخالف شد، منتها در طول اين سى و چند سالى كه بود، [پيوسته‌] عقده‌ها روى هم آمد؛ عقده‌هاى مردم روى هم آمد؛ و [دائماً] نارضايتيها زياد شد؛ و خدمتهاى او هم به اجانب يكى بعد از ديگرى فاش شد، تا رسيد به آنجا كه من شايد مكرر اين را در بعضى از صحبتهايم گفتم كه نكن كارى كه وقتى بروى همه مردم شادى كنند؛ نكن اين كارى را كه همين مطلب را، كه وقتى كه پدر تو رفت همه شادى كردند، در عين حالى كه همه در خطر بودند، تو نكن اين كار را، كه وقتى رفتى همه شادى كنند [١]. حكومت اگر حكومت‌

[١] سخنرانى عصر عاشوراى ١٣٨٣- ١٣ خرداد ١٣٤٢.