يك اشتباهى است؛ بلكه گاهى علم منشأ بسيارى از شقاوتهاست: «چو دزدى با چراغ آيد گزيده تر برد كالا» حكيم سنائى، ظاهراً مال اوست. اگر روحانى علم داشته باشد لكن ايمان نداشته باشد، مسيرش مسير انبيا نباشد، منشأ مفاسد بسيار مى‌شود. اكثر اين دين‌سازيها كه بوده است اينها از طبقه ملّاها بودند، ملّاهايى كه فقط علم به خيال خودشان كافى بوده است و دنبالش مسير انبيا نبوده. اگر دانشگاه فقط دنبال اين باشد كه فرزندان ايران را با معلومات بار بياورد، معلومات را هى روى هم بريزد، اين براى سعادت ملت ما يا فايده ندارد، يا ضرر دارد. يك فرد دانشگاهى كه انحراف پيدا بكند غير از يك فرد بازارى است؛ غير از يك فرد كشاورز است. يك فرد روحانى كه انحراف پيدا كند غير از يك فرد بازارى و كارگر است. كارگر و بازارى، كشاورز و امثال اينها، چنانچه يك انحرافى داشته باشند، انحراف شخصى براى خودش است؛ لكن انحراف اساتيد دانشگاه انحراف خودش تنها نيست، انحراف يك گروه است. چه گروهى؟ آن گروهى كه مى‌خواهند مملكت را اداره كنند؛ گاهى به انحراف يك كشور منجر مى‌شود. انحراف يك روحانى انحراف خودش تنها نيست، انحراف يك ملت است. بنا بر اين، اين دو طايفه هستند كه مى‌توانند خدمت بكنند و كشور را نجات بدهند و ممكن است كه مسيرشان مسير حق نباشد و كشور را به تباهى بكشند.

تفاوت عناصر متعهد و منحرف‌

گمان نشود كه كسانى كه ايمان ندارند اينها هم خدمت به كشور مى‌كنند و فرقى ما بين آنها و آن كسانى كه ايمان دارند نيست. وَ الَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَ يَأْكُلُونَ كَما تَأْكُلُ الْأَنْعامُ وَ النَّارُ مَثْوىً لَهُمْ‌ [١] كسى كه ايمان ندارد نظير حيوانات خوراكش هست. يعنى در آخور الاغ، نبى اكرم كاه بريزد يا ابو جهل كاه بريزد، هيچ فرقى به حال او نمى‌كند. او مى‌خواهد بخورد. حيوان مى‌خواهد، ميل دارد كسى تيمارش كند؛ اين تيماركننده على بن ابي طالب باشد يا ابن‌

[١] بخشى از آيه ١٢ سوره محمد: «كسانى كه كافر شدند از اين جهان متمتع مى‌شوند و چون چهارپايان مى‌خورند و جايگاهشان آتش است».