پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٧ - شأن نزول

معرفى گرديده. درست است كه‌ «ولى» همان گونه كه قبلا نيز اشاره كرديم معانى متعددى دارد، گاه به معنى ياور و دوست، و گاه به معنى متصرف و حاكم و سرپرست آمده؛ و به گفته راغب ريشه اصلى آن به اين معنى است كه دو چيز در كنار هم قرار گيرند و فاصله‌اى در ميان آنها نباشد؛ سپس مى‌افزايد: «ولايت‌ به كسر واو به معنى «نصرت» و «ولايت» به فتح واو به معنى صاحب اختيار چيزى بودن است. [١]

اما قرينه‌اى در آيه وجود دارد كه نشان مى‌دهد، «ولى» در اينجا به معنى متصرف و سرپرست و صاحب اختيار است؛ زيرا اگر به معنى ناصر و دوست و ياور بوده باشد شامل همه مؤمنان مى‌شد، همان طور كه د آيه ٧١ سوره‌ «توبه» مى‌خوانيم: وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ‌: «مردان و زنان با ايمان، ولى (ويارو ياور) يكديگرند» ولى ولايت در آيه مورد بحث منحصر به مورد خاصّى شمرده شده و آن كسى است كه در حال ركوع صدقه داده است و كلمه‌ «انّما» كه دليل بر حصر است همراه آن آمده. (دقت كنيد)

اين تعبير سبب مى‌شود كه ما يقين پيدا كنيم بر اينكه‌ «ولايت» در آيه فوق به معنى دوستى و يارى كردن نيست- همچنين معانى ديگرى كه شبيه و قريب به اين معنى است- بنابراين راهى جز اين باقى نمى‌ماند كه به معنى متصرف و صاحب اختيار و سرپرست بوده باشد كه ولايت او در رديف ولايت خداوند و پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله قرار گرفته است.

آيه بعد: وَ مَنْ يَتَوَلِّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَالَّذينَ آمَنُوا فَانَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ‌:

«كسانى كه ولايت خدا وپيامبر او و افراد با ايمان را بپذيرند، (پيروزند؛) زيرا حزب اللَّه (گروه خدا پرستان) پيروزند. [٢]».

[١]. مفردات راغب ماده «ولى» بعضى از بزرگان براى مولى تا ٢٧ معنى ذكر كرده‌اند (الغدير، جلد ١، صفحه ٣٦٢) ولى اصول معانى آن همان دو معنى است و بقيه به آن باز مى‌گردد.

[٢]. سوره مائده، آيه ٥٦.