پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٠ - ٣- آيه ظهور حقّ

درستى ندارد؛ زيرا پيروزى منطقى اسلام از همان آغاز آشكار بود؛ به علاوه ماده ظهور و اظهار لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّيْنَ كُلَّهِ‌ به طورى كه از موارد استعمال آن در قرآن مجيد استفاده مى‌شود؛ به معنى غلبه خارجى و عينى است چنانكه در داستان اصحاب كهف مى‌خوانيم: انَّهُمْ انْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ‌: «اگر آنان به شما دسترسى پيداكننند سنگسارتان مى‌كنند». [١] و در آيه ٨ سوره‌ «توبه» مى‌خوانيم: كَيْفَ وَإِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لَايَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلّاً وَلَا ذِمَّةً «چگونه (پيمان مشركان ارزش دارد)، در حالى كه اگر بر شما غالب شوند، نه رعايت خويشاوندى با شما را مى كنند، و نه پيمان را؟!»

بديهى است نه بت پرستان قوم اصحاب كهف، و نه بت پرستان مكّه هرگز پيروزى منطقى بر خدا پرستان نداشتند؛ غلبه آنها تنها غلبه خارجى بود. بنابراين منظور از غلبه اسلام بر تمام اديان، غلبه خارجى و عينى است نه غلبه منطقى و ذهنى.

اين غلبه- همان گونه كه نظير آن در بحث گذشته آمد- مراحل مختلفى دارد:

يك مرحله آن در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله واقع شد؛ و مرحله وسيعتر آن در قرون بعد، و مرحله نهايى به هنگام قيام مهدى عليه السلام حاصل مى‌شود چرا كه آيه شريفه سخن از غلبه اسلام بر تمام اديان بدون هيچ قيد و شرط مى‌گويد. و غلبه مطلق و بى قيد و شرط در صورتى به طور كامل تحقق مى‌بايد كه سراسر روى زمين را فرا گيرد. همان گونه كه در روايت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله آمده است كه فرمود: «لايَبْقى عَلى ظَهْرِ الارْضِ بَيْتُ مَدَرٍ وَلا وَبَرٍ الّا ادخَلَهُ اللّهُ كَلِمَة الاسْلامِ»: «هيچ خانه‌اى بر صفحه روى زمين باقى نمى‌ماند- نه خانه هايى كه از سنگ و گل ساخته شده و نه خيمه هايى كه از كرك و مو بافته‌اند- مگر اينكه خداوند كلمه اسلام را در آن وارد مى‌كند». [٢]

شبيه همين معنى در تفسير الدّر المنثور از سعيد بن منصور و ابن منذر و

[١]. سوره كهف، آيه ٢٠.

[٢]. مجمع البيان، ذيل آيه مورد بحث.