فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٧ - كتاب زكات؛ شرايط تعلق زكات شرط مالكيت ـ شرط تمكن از تصرف سيد محمود هاشمى شاهرودى
چندان روشن نبوده است. در كتاب خلاف (٢٥) ابتدا قول دوم را استظهار كرده و سپس قول سوم را تقويت كرده است.
در كتاب مبسوط قول اول ـ وجوب زكات مطلقاً ـ را تقويت كرده و فرموده است:
هرگاه مالى در رهن باشد و سال بر آن بگذرد زكات آن واجب است، هر چند همچنان در رهن باشد؛ زيرا ملكيت آن براى راهن، حاصل است. پس اگر راهن مالى غير از آن داشته باشد زكات از آن مال پرداخت مىشود، و اگر معسر باشد، زكات از همان مال مرهون پرداخت مىشود؛ زيرا حق مرتهن در ذمه راهن است. (٢٦)
البته اينكه فرموده «حق مرتهن در ذمه راهن است»، خلاف مشهور بوده و پذيرفتنى نيست؛ زيرا حق مرتهن در عين مال مرهون است و او حق دارد عين مالى را كه رهن گرفته براى وثيقه نزد خود نگه دارد.
از اقوال سه گانه مذكور، قول دوم ـ نفى زكات از مال مرهون مطلقاً ـ صحيح است؛ زيرا عين مال مرهون، متعلق حق مرتهن است و مالك حق ندارد آن را اخذ كرده و در اختيار خودش قرار دهد، بنابراين، حتى اگر مالك قدرت بر فك رهن
(٢٥) الخلاف، ج٢، ص١١٠، مسئله ١٢٩: إذا كان له ألف فاستقرض ألفاً غيرها و رهن هذه عندالمقرض، فانّه يلزمه زكاة الالف التي في يده إذا حال عليها الحول، دون الألف التي هي رهن، والمقرض لا يلزمه شيء، لأن مال القرض زكاته على المستقرض دون القارض...
(٢٦) المسبوط، ج١، ص٢٠٩.