فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧ - كتاب زكات؛ شرايط تعلق زكات شرط مالكيت ـ شرط تمكن از تصرف سيد محمود هاشمى شاهرودى
در دين و در مالى كه از تو غايب است هيچ زكاتى نيست تا زمانى كه آن مال به دستت برسد.
در اين روايت، امام(ع) خود به دوعنوان دين و مال غايب از مالك تصريح فرموده و از هردو، نفى زكات كردهاند .
در اين سه روايات، به غيبت مال از مالك پرداخته شده است، در روايت بعدى غيبت مالك از مال مورد اشاره قرار گرفته است:
روايت چهارم، معتبره اسحاق بن عمار از امام كاظم(ع):
قال: سألت أبا إبراهيم(ع) عن الرجل يكون له الولد فيغيب بعض ولده فلا يدري أين هو و مات الرجل، كيف يصنع بميراث الغائب من أبيه؟ قال: يعزل حتى يجيء. قلت: فعلى ماله زكاة؟ قال: لا، حتى يجيء. قلت: فإذا هو جاء، أيزكّيه؟ فقال: لا حتى يحول عليه الحول في يده؛ (٨)
از امام كاظم(ع) در باره شخصى پرسيدم كه فرزندانى دارد و يكى از آنان غايب مىشود و نمىداند كجاست، شخص از دنيا مىرود، با ميراثى كه فرزند غايب از پدر مىبرد چه بايد كرد؟ حضرت فرمودند: كنار گذاشته مىشود تا باز گردد. عرض كردم: آيا به مالش زكات تعلق مىگيرد؟ فرمود: نه، تا زمانى كه بر مىگردد. عرض كردم: هنگامى كه برگردد بايد زكات مال را بپردازد؟ فرمود: نه تا زمانى كه يك سال بر مال در دست وى بگذرد.
چنان كه پيداست در اين روايت دو سؤال مطرح شده است كه يكى پيرامون حكم ارث وارث غايب و ديگرى پيرامون تعلق زكات به مال اوست. امام(ع) در پاسخ به سؤال دوم فرمودهاند: «تا زمانى كه شخص غايب است، زكات به مال او تعلق نمىگيرد، بلكه لازم است كه پس از بازگشت او، مال به مدت يك سال در دست او باقى بماند».
(٨) وسائل الشيعه، ج٩، باب ٥ از ابواب من تجب عليه الزكاة، ح٢، ص٩٤.