فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٣ - شيخ فضل اللّه نورى مواجهه عقلانيتِ «وحىْ باور» با على ابوالحسنى (منذر)
لفظاً و لُبّاً يكى است، مىگويم: خير، فرق فاحش دارد.
از دعوتى كه اساس آن حُريّت محضه و تساوى مطلق است تا دعوت پيغمبران آسمانى، تفاوت از زمين تا آسمان است. اگر در معنى آزادى و برابرى، شُبهه كنند، زنهار، فريب نخورى. اول نظرى در صفحات اروپا بينداز، ببين آزادى و برابرى يعنى چه؟ بعد تصفّحى در اوراق احرار عصر جديد بكن، ببين آزادى و برابرى يعنى چه؟ در تعريف حرّيت مىنويسند: «تمتّع الشخص بما لايضرّ به سواه»، و در تفسير مساوات مىنگارند: «ارباب النحل كلّهم فى الحقوق شرعٌ سَواء».
اگر به تو اى ضياءالمله بگويند: در قانون اساسى كه مذهب جعفرى قيد شده بود، آزادى و برابرى را هم كه به اين طور و به اين اتّساع دايره كه در فرنگ است [ نـ ]نوشتهاند، جواب يك كلمه بگو: مقوّم ماهيت مشروطه همان حريت و مساواتى است كه در فرنگ مشاهده مىشود، و ما علينا الا البلاغ المبين.
شيخ، با توضيحات ياد شده، موقع را براى نتيجهگيرى و بيان علت عدول از همراهى با جنبش مشروطه، مساعد مىبيند و طبق معمول، با بانگى رسا، آمادگىاش را براى هزينههاى سنگينى كه اين راه براى او در بردارد، اعلام مىدارد:
حاصل جواب: حاضر بودم تا صحيح بود و غرض، رفع ظلم و فعلِ مايشاء و حُكم مايُريد [ يعنى مبارزه با استبداد سلطنتى ]بود. وقتى كه حقايق غرض معلوم شد كه به مقتضيات وقت مىخواهند تغيير احكام بدهند و شالوده بدعت و ضلالت [ ريخته شد، از مشروطه ]رجوع كردم، و در حمايت دين خداوند عزّ اسمه كوتاهى نكردم اميدوارم كه يوم تُبلى السَّرائر [ = روز قيامت] ضمائرْ معلوم و اراداتْ مكشوف شود.
واللّه با هيچ كس غرض ندارم و تمام غرضم در اين دو روز يا سه روز