فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣ - كتاب زكات؛ شرايط تعلق زكات شرط مالكيت ـ شرط تمكن از تصرف سيد محمود هاشمى شاهرودى
هو إذا أراد اخذه فعليه زكاته، و ما كان لايقدر على أخذه فليس عليه زكاة. (١٥)
سائل از دين پرسيده، امام(ع) در پاسخ فرمودهاند: اگر قادر است آن را اخذ كند بايد زكات آن را بدهد و اگر قادر نيست زكات ندارد. روايت از نظر سند معتبر است، البته در مبدأ سند آن همان اشكال قبلى وجود دارد كه شيخ طوسى آن را از على بن حسن بن فضال به طريق خودش نقل كرده است.
روايت چهارم، معتبره عمربن يزيد از امام صادق(ع):
عن أبي عبداللّه، قال: ليس فى الدين زكاةٌ إلاّ أن يكون صاحب الدين هو الذي يؤخّره، فإذا كان لايقدر على أخذه فليس عليه زكاة حتى يقبضه. (١٦)
اين روايت مثل روايت گذشته است، بدين معنا كه صاحب دين اگر مىتواند دين رابگيرد، ولى اگر عمداً آن را رها كرده است بايد زكات آن را بپردازد، اما اگر نمىتواند آن را اخذ كند، زكات ندارد.
دسته سوم: رواياتى است كه تحت عنوان دين يا وديعه آمده و عنوان «مالا يصل إلى يد صاحبه» را معيار و ملاك نفى زكات قرار داده است. در اين دسته نيز روايات متعددى وجود دارد، از جمله:
روايت نخست، صحيحه ابراهيم بن ابى محمود از امام رضا(ع):
قال: قلت لأبي الحسن الرضا عليه السلام: الرجل يكون له الوديعة والدين فلا يصل إليهما ثمّ يأخذهما، متى يجب عليه الزكاة؟ قال: إذا أخذهما ثمّ يحول عليه الحول يزكّي؛ (١٧) شخصى مالش را نزد ديگرى به وديعه سپرده يا به او قرض داده است و به آنها دسترسى ندارد،، سپس آنها را مىگيرد، چه وقت زكات آنها بر او واجب
(١٥) همان، باب ٦ از ابواب من تجب عليه الزكاة، ح٥، ص٩٦ .
(١٦) همان، ص٩٧، ح٧.
(١٧) وسائل الشيعه، ج٩، باب ٦ از ابواب من تجب عليه الزكاة، ح١، ص ٩٥.