«تبييت نيّت » در اصطلاح فقهى، همان نيّت رفتن به سفر از شب است. پيرامون حكم اين مسئله، اجماعى وجود ندارد و در قرآن كريم نيز تنها به شكل كلى و مطلق، حكم مسافر را افطار مى‌داند و به جزئيّات آن نمى‌پردازد. در سنت نيز دو دسته روايت معتبر در اين موضوع وجود دارد كه با هم تعارض دارند:

دسته اول، ملاك افطار را مسافرت پيش از زوال مى‌دانند، بنابراين اگر شخص در ماه مبارك رمضان، پيش از زوال سفر كند، افطار و اگر پس از آن سفر كند، روزه خود را تمام مى‌كند. اين دسته از روايات مستند فتواى مشهور و تفصيل آنان است.

دسته دوم، ملاك افطار را تبييت نيّت مى‌دانند، از اين رو، اگر شخص روزه‌دار از شب قصد سفر كرده باشد، افطار مى‌كند و اگر چنين قصدى نكرده، بلكه در اثناى روز سفرى برايش پيش آيد، روزه‌اش را تمام مى‌كند.

برخى كوشيده‌اند تا ميان اين دو دسته از روايات با حمل يك دسته بر ديگر جمع كنند و يا روايات زوال را به سبب شهرت آنها و موافقت روايات تبييت با قول عامه، ترجيح دهند، اما از آنجا كه نسبت ميان اين روايات، عموم و خصوص من وجه است، جمع عرفى ميان آنها ممكن نيست و دلايل ترجيح نيز ناتمام است.

تنها مرجح باقى‌مانده، موافقت با قرآن كريم است. اطلاق كتاب، مرجح دسته اول از روايات در يك بخش و مرجح دسته دوم در بخش ديگر است. نتيجه اين ترجيح، پذيرش نظريه مؤلف وسائل الشيعه است كه اگر در ماه مبارك رمضان، شخص روزه دار پيش از زوال مسافرت كند، مطلقاً افطار مى‌كند، چه با تبييت نيّت و چه بدون آن و اگر پس از زوال به سفر رود، در صورت تبييت، افطار مى‌كند و در صورت عدم تبييت، روزه خود را تمام مى‌كند.

فصل اول: اقوال موجود در مسئله

قول اول: ملاك زوال است. اگر شخص پيش از زوال سفر كند، افطار و اگر پس از زوال سفر كند، روزه خود را تمام مى‌كند؛ تفاوتى هم ندارد كه از شب پيش، قصد سفر كرده باشد يا نه. اين قول را به اسكافى، مفيد، كلينى، صدوق، علامه حلى در