به نوشته شاهدان عينى: شيخ فضل‌اللّه‌ با مؤسسان «كتابخانه ملى» همكارى داشت (٤٤) و حتى در سال ١٣١٦ هـ .ق طى اعلاميه‌اى (كه از سوى وى، در ارگان انجمن معارف درج شد) تشكيل مدارس جديد را رسماً تأييد و تشويق كرد و خود نيز ١٠٠ تومان (به پول آن روز) براى پيشبرد اين «خير معظّم»، از كيسه فتوّت، تقديم داشت:

مخفى نماناد بر اخوان مؤمنين ختم اللّه‌ لهم بالخير و السعادة كه انصافاً اين امرى را كه اقدام فرمودند، خير جارى بزرگى است. خوب است همه در اين امر خير امداد نمايند. فى الحقيقه تجارت منجى از عذاب اليم است.

{ فَاستَبِقوا الخَيرات و سارِعوا الى مغفرةٍ مِن ربّكم يومَ لايَنفَعُ مالٌ و لا بَنون. }

و اين احقر ان شاء اللّه‌ تعالى محض اينكه بى‌بهره از خير معظّم نباشم مبلغ يكصد تومان براى اين خير خدمت خواهم نمود. حرّره الاحقر فضل اللّه‌ نورى. (٤٥)

با توجه به اين واقعيات، مى‌توان عيار صحت نسبت‌هايى چون مخالفت شيخ با دستاوردهاى «مثبت» تمدن غرب (از جمله: عينك! و مدارس جديد) را معلوم ساخت. (٤٦)

(٤٤) مشاهدات و تحليل...، همان، صص ١٣١ـ١٣٣.
(٤٥) اعلاميه‌ها، مكتوبات... شيخ شهيد فضل‌اللّه‌ نورى، گردآورى محمد تركمان، همان، ص ١٢٣، به نقل از: مجله معارف، ش ١٠، چهارشنبه ١٥ ذى‌حجه ١٣١٦ ق.
(٤٦) پيدا است كه شيخ، چنانچه بعدها در جايى با مدارس جديد ناسازگارى نشان داده، مخالفت وى نه متوجه ميز و نيمكت و در و تخته يا حتى نو بودن شيوه‌ها و برنامه‌هاى علمى ـ آموزشى آنها، بلكه معطوف به انديشه‌ها و مقاصدِ غيراسلامىِ بانيان آن مدارس (نظير ميرزا يحيى دولت‌آبادى، پيشواى بابى‌هاى ازلى) بوده كه قهراً از نظر شيخ، ايمان و اعتقاد دينى شاگردان مسلمان اين مدارس را به خطر مى‌افكنده است (تفصيل بحث، موكول به فرصت ديگرى است).