به طبرسى به همين گفتار علامه مجلسى استناد مى‌كند. (٢٥) شايان ذكراست كه در بخش ديگرى از رياض، نام كتاب مذكور، «الموظف فى المختلف بين ائمه السلف» ثبت شده (٢٦) كه به احتمال قوى ناشى از اشتباه ناسخان كتاب است.

چنانكه گفته شد، از اين كتاب گاهى به «تلخيص الخلاف» نيز تعبير شده است (٢٧). كتاب ديگرى نيز به همين نام موجود است كه مؤلف آن شيخ مفلح صيمرى (م حدود٩٠٠ هـ . ق) است و تلخيص كتاب خلاف شيخ طوسى است (٢٨)، از اين رو، نبايد اين دو را با هم اشتباه كرد.

از تاريخ آغاز تأليف كتاب المؤتلف اطلاعى در دست نيست، امّا بيان شد كه در نسخه موجود نزد شيخ حر عاملى، تاريخ پايان آن، سال (٥٢٠ هـ . ق) ذكر شده است (٢٩). در پايان نسخه چاپى‌كتاب آمده است: «وافق الفراغ من ذلك من شهور سنة عشرين وخمسمائة» (٣٠).

باتوجه به تاريخ درگذشت مؤلف، كتاب، ٢٨ سال قبل از وفات وى پايان يافته است.

٢ ـ ٢ ـ پيشينه تأليف به شيوه تلخيص: يكى از انواع روش‌هاى تأليف، تلخيص تأليفاتى است كه به نظر تلخيص كننده مشتمل بر زوايد و مطالب غير مرتبط

(٢٥) رياض العلماء، ج٦، ص ٤٤.
(٢٦) رياض العلماء، ج٤، ص٣٤٤.
(٢٧) مفتاح الكرامة (ط ـ القديمة)، ج ٨، ص ٦٨؛ الذريعة، ج٢٢، ص٣٩٩ و ج٢٣، ص٢٤٥؛ تاريخ الفقه وتطوراته، ص٢٠ - ٢٢.
(٢٨) الذريعة، ج٤، ص٤٢٢، نام آن، چنان چه مؤلفش در مقدمه كتاب ذكر كرده، تلخيص الخلاف و خلاصة الإختلاف است، امّا برخى اهل تراجم نام آن را تلخيص الخلاف ذكر كرده‌اند (ر. ك: تلخيص الخلاف، ج ١، ص١٩؛ أمل الآمل، ج٢، ص٣٢٤؛ رياض العلماء، ج٥، ص ٢١٥) .
(٢٩) أمل الآمل، ج٢، ص ٣٦٥.
(٣٠) المؤتلف، ج٢، ص٦٠٩ .