محسوب شود. تأييديه صاحب رياض به حديث نفى ضرر نيز خالى از اشكال نيست؛ زيرا اصولاً اين روايت به غير از رفع حكم ضررى، قدرت تشريع حكمى به جاى آن را ندارد (٢٠).

٣. مسئوليت عامل فرار از باب تسبيب :

سومين مبنا در اين مسئله، نقش تسبيبى عامل فرار در فرار قاتل است. قائل به اين قول، مرحوم سبزوارى در مهذب الاحكام است. ايشان در اين باره مى‌فرمايد :

اگر ولى دم اراده كرد، قاتل را قصاص كند و شخصى، جانى را از تحت سلطه وى رهايى دهد، اين شخص حبس مى‌شود تا اينكه ولى دم بر جانى تمكّن پيدا كند . اگر جانى فوت كند يا قدرتى بر او نباشد، ديه جانى بر عهده فرد رهايى‌دهنده است ... به جهت قاعده تسبيب و روايت معتبره حريز از امام صادق(ع)... (٢١).

نقد و بررسى :

بر طبق اين نظر، عامل فرار به علت اينكه سبب فرار قاتل ـ مانند گشودن بند يا درب زندان ـ را فراهم كرده و موجب رهايى قاتل از تحت سلطه اولياى دم شده است، مسئول است. به طور كلى، مى‌توان دو گونه تسبيب را در اين باره مورد توجه قرار داد: گونه نخست، اسبابى هستند كه بدون مداخله مباشر، منجر به نتيجه مى‌شوند. در اين گونه موارد، كسى كه سبب را به وجود آورده، با تحقق شرايط

(٢٠) همان .
(٢١) سيد عبد الاعلى موسوى سبزوارى، ج٢٨، ص٣١٢؛ براى ديدن معناى تسبيب ن. ك : وحيد مهدوى راد، «بررسى فقهى نقش عرف در تعيين قلمرو مصاديق تسبيب»، حقوق و قضاى اسلامى، ش ١، ص١٣١ ـ ١٣٦ .