فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٢ - شيخ فضل اللّه نورى مواجهه عقلانيتِ «وحىْ باور» با على ابوالحسنى (منذر)

شماره‌هاى اخير مى‌پردازيم كه طىّ سه محور كلّى تقديم مى‌شود: «شيخ فضل اللّه‌ نورى و غرب و مشروطيت»، «شيخ فضل اللّه‌ نورى و دين حدّ اكثرى» و «شيخ فضل اللّه‌ نورى و ولايت سياسى فقها».

١. شيخ فضل اللّه‌ نورى و غرب و مشروطيت

١ـ١. چرا شيخ فضل اللّه‌ نسبت به فرهنگ و تمدن غرب ديدگاه انتقادى داشت؟

آقاى مسعود امامى در تيتراژ مقاله خود (٢)، به تفاوت ديدگاهِ شيخ فضل اللّه‌ نورى با فقيهِ اصولىِ هم‌روزگارِ خود (ميرزاى نائينى) در باره مقولاتى چون مشروطيت و دستاوردهاى تمدن غرب، عنوانِ «جدال تعبد و تعقل در فهم شريعت» را اطلاق مى‌كند و البته مظهر «تعبد در مقابل تعقل» را نيز شيخ نورى مى‌گيرد! و اين در حالى است كه شيخ نورى هم (مانند نائينى) از فقيهان اصولى برجسته عصر خويش بوده و از محضر شخصيتى چون ميرزاى شيرازى (استاد نائينى) بهره جسته است.

با بررسى كارنامه شيخ در عرصه اجتماع و سياست، به‌روشنى در مى‌يابيم كه وى، قويّاً اهل تفكر و تعمق در امور است و در مواجهه با مسايل، دور از خردورزى و عقلانيت عمل نمى‌كند، چنانكه براى تبيين و اثبات نظرياتش همواره دليل مى‌آورد و سعى در «اقناع منطقىِ» ديگر انديشمندان دارد. پرونده شيخ، به ويژه كارنامه سياسى‌اش در عصر پرآشوب مشروطه، نمونه‌هاى زيبا و شگرفى از عقلانيتِ او را به نمايش مى‌گذارد. براى نمونه، مى‌توان از تلگراف بسيار جالبى ياد كرد كه شيخ در اوايل مشروطه اول (همراه مرحوم سيد عبداللّه‌ بهبهانى) براى حلّ غائله سياسى وقت اصفهان، به آيت‌اللّه‌ جوباره‌اى مى‌زند و توصيه‌ها و