از امام كاظم(ع) در باره دينى پرسيدم كه بر عهده كسانى است كه توان پرداخت آن را دارند و هرگاه مالك بخواهد مى‌تواند آن را بگيرد، آيا زكات آن بر مالك واجب است؟ فرمود: نه، تا آن را بگيرد و يك سال بر آن بگذرد.

اين روايت با روايات مفصل گذشته معارض است و ميان آنها بدين گونه جمع شده كه روايات گذشته حمل بر استحباب يا حمل بر قصد فرار از زكات شود. هر دو عنوان ـ استحباب و فرار از زكات ـ در برخى روايات آمده است، از جمله در روايتى ديگر از على بن جعفر در مورد استحباب آمده است:

عن عبداللّه‌ بن الحسن، عن جده على بن جعفر، عن أخيه موسى بن جعفرعليه السلام، قال: ليس على الدين زكاة إلاّ أن يشاء ربّ الدين أن يزكّيه؛ (٢٩) زكات بر دين نيست مگر آنكه صاحب دين، خود بخواهد زكات آن را بدهد.

در روايت اسماعيل بن عبدالخالق در مورد فرار از زكات آمده است:

قال: سألت أبا عبداللّه‌ عليه السلام أعلى الدين زكاة؟ قال: لا، إلاّ أن تفرّبه فأمّا إن غاب عنك سنةً أو أقلّ أو أكثر فلا تزكّه إلاّ في السنة التى يخرج فيها؛ (٣٠) از امام صادق(ع) پرسيدم: آيا بر دين زكات است؟ فرمود: نه، مگر آنكه بخواهى از زكات فرار كنى، اما اگر مالى يك سال يا كمتر يا بيشتر از تو غايب بود زكات آن را نپرداز مگر در همان سالى كه به دست تو مى‌رسد.

به قرينه اين دو روايت، مى‌توان روايات مفصّل گذشته را حمل بر استحباب يا فرار از زكات كرد. البته مأخذ هر دو روايت، كتاب قرب الاسناد است و در سند هر دو، عبداللّه‌ بن الحسن آمده كه مورد اشكال است.

(٢٩) همان، ص٩٩، ح١٤.
(٣٠) همان، ح١٣.