فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٤ - كتاب زكات؛ شرايط تعلق زكات شرط مالكيت ـ شرط تمكن از تصرف سيد محمود هاشمى شاهرودى
مىشود؟ امام فرمود: هرگاه آنها را اخذ كرد و يك سال هم بر آنها گذشت، بايد زكات آنها را بدهد.
روايت بدين معناست كه چون اين اموال در سالهاى گذشته در اختيار صاحبش نبوده است، زكات ندارد. در اين روايت، وديعه نيز مورد سؤال است و وديعه بر خلاف دين بر ملك مالكش باقى است و مانند دين نيست كه عين آن از ملك مالك بيرون مىرود و در ذمه قرار مىگيرد. بنابراين، از اين روايت معلوم مىشود كه موضوع زكات فقط ملكيت نيست، بلكه علاوه بر آن بايد آن مال در اختيار صاحبش باشد و نزد او يك سال نيز بر آن بگذرد.
روايت دوم، معتبره سماعه :
قال: سألته عن الرجل يكون له الدين على الناس، تجب فيه الزكاة؟ قال: ليس عليه فيه زكاة حتى يقبضه، فإذا قبضه فعليه الزكاة، و إن هو طال حبسه على الناس حتى يمُرّ لذلك سنون فليس عليه زكاة حتى يخرجها، فإذا هو خرج زكّاهُ لعامه ذلك؛ (١٨) از امام (ع) پرسيدم شخصى نزد مردم دينى دارد، آيا زكات آن واجب است؟ امام(ع) فرمود: تا آن را نگرفته است زكات ندارد، هرگاه آن را گرفت، زكات آن بر او واجب است. اگر اين مال چند سال نزد مردم بماند و به دست صاحبش نرسد، زكات ندارد تا زمانى كه به دست صاحبش برسد، هرگاه به دست او رسيد زكات همان سال را بدهد.
روايت سوم، صحيحه عبداللّه بن سنان:
قال: قلت لأبي عبداللّه(ع): مملوك فى يده مال، عليه زكاة؟ قال: لا، قلت: ولا على سيده؟ قال: لا، لأنّه لم يصل إلى سيده وليس هو للمملوك؛ (١٩)
(١٨) همان، ص٩٧، ح٦.
(١٩) وسائل الشيعه، ج١٨، باب ٩ از ابواب بيع الحيوان، ح٢، ص٢٥٦.