فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٨ - قانون توارث زوجين از ديدگاه قرآن كريم خالد غفورى
در اين آيات با تعابير مختلفى كه در آنها آمده است به اين نتيجه مىرسيم كه احكام مربوط به ارث احكامى ثابت است و با نسخ و تخصيص و تقييد قابل تغيير نيست.
اشكال: اين ادعا با برخى تقييدات آيات ارث همچون موانع ارث ـ كفر، قتل، بردگى ـ منافات دارد.
پاسخ: اولاً: تقييدات ياد شده با مسئله مورد بحث ما متفاوت است، چون موانع ارث در فتاوا و روايات محل اتفاق ميان اماميه و ديگر مذاهب است، علاوه بر اينكه شخص پيامبر(ص) متصدى بيان اين احكام شده، در حالى كه در مورد ارث زوجه از زمين به اين شكل نيست. (٨٣)
ثانياً: نسبت ميان ادله موانع ارث و ادله ارث، رابطه تخصيص و يا تقييد نيست، بلكه از باب ورود است و مواردى كه ممنوع از ارثند تخصصاً از دايره ارث بيرونند، مانند ادله استثناى دين و وصيت ازتركه ميّت كه از باب ورود است و نه تخصيص، لكن ادله محروم بودن زوجه بر فرض تامّ بودن اين گونه نيستند.
حل تعارض ميان آيات و روايات
پس از آنكه دانستيم امكان جمع عرفى ميان احاديث نافى ارث زوجه از زمين و آيات ارث به تخصيص و تقييد وجود ندارد، ناچاريم براى برون رفت از اين تنگنا چارهاى ديگر بينديشيم، اولين راه حل پيشنهادى راه حلى است كه سيد مرتضى آن را ذكر نموده و آيت اللّه سيد محمود هاشمى(دام ظله) آن را تعميق بخشيده است كه خلاصه آن چنين است:
روايات نافى ارث زوجه از زمين حمل شود بر ارث نبردن از عين، و ارث بردن از قيمت آن. در اين صورت اشكالات گذشته وارد نخواهد بود و اختلالى در سهام و فرايض نيز به وجود نمىآيد، اين شكل از جمع تنها مخالف با ظهور خطاب آيه ازواج
(٨٣) جواهر الكلام، ج٣٩، ص١٥ ـ ٤٨، الموسوعة الفقهية(الكويتيه)، ج٣، ص٢٢ ـ ٢٥.