از داعى، ديگر حالى باقى نمانده، گمان دارم عماً قريب ملاقات پروردگار بشود. قَضى و مَضى مِنّى، فانّ الدنيا قد ادبرت بوداع و الآخرة قد اقبلت باطلاع. لكن افسوس كه روى هم رفته خوب نشده، اين ودايع الهى كه دست به دست به طبقه ماها رسيد، كه عبارت از حفاظت دين و فقه آل محمد عليهم السلام باشد، خوب نگاه نداشتيم و به طبقه لاحقه صحيحاً تسليم نشد و بعد از ماها ديگر علم و علما و مرجعيت براى شيعيان آل‌محمد (ص) به هم خورد و وضع ديگرگون شد. فاللّه‌ خيرٌ حافظاً و هو ارحم الراحمين.

الاحقر فضل‌اللّه‌ النورى. (٣٠)

١ ـ ٤ ـ راز مقابله شيخ با ارزش‌ها و مفاهيم نوين وارداتى از غرب چه بود؟

ادعاى سوم آقاى امامى، ناظر به علت مقابله شيخ با مفاهيم نوين وارداتى از غرب (قانون، مشاركت مردمى، اعتماد به رأى اكثريت، آزادى و مساوات) است. وى مى‌نويسد:

تفاوت شيخ فضل اللّه‌ نورى با فقهايى چون نائينى در اين است كه شيخ به علت تصلّب در سنت ـ سنت نه به معناى تعاليم معصومان عليهم السلام، بل به معناى عادات و آداب به جا مانده از گذشته كه معلوم نيست وجه شرعى داشته باشد ـ «يا وحشت و بيزارى از تمدن غرب، از بسيارى از پديده‌هاى نوظهور كه از آن سوى مرزها و به‌خصوص از جانب اروپاييان مى‌آمد، گريزان بود و آن را خطرى براى اسلام مى‌ديد، اما نائينى از دستاوردهاى

(٣٠) به نقل از: روزنامه وظيفه، تهران، سال ٧، شماره مسلسل ٣٩٥ و ٣٩٦، ١٠ و ١١تير ١٣٣٠ هـ .ش.