فقهى در مجموعه مصطلحات و عناوين فقهى جا نداده‌ايم، مثل «اتخاذ»، «ارتباط»، «احتواء» و مانند اينها. فقط واژگانى را كه موضوع احكام و آثارى در فقه بودند، مانند «اباحه»، «ارش»، «اتلاف»، به عنوان مدخل قرارداديم و احكام مترتب بر آنها را از لابه‌لاى ابواب مختلف فقه جمع آورى كرديم.

بنابر اين، مدخل‌هاى دايرة المعارف به آن گستردگى نيست كه محدوده و ضابطه‌اى نداشته باشند، و از سوى ديگر، دايره اين مدخل‌ها به آن محدوديت و ضيقى هم نيست كه استفاده از آن براى غير متخصصين دشوار باشد، بلكه كوشيده‌ايم بين ذوق عرفى و تخصّص فقهى در گزينش مدخل‌ها و عناوين جمع نماييم. از اينجا مى‌توان گفت: عناوين و مصطلحات فقهى با توجه به طبيعت مضامينى كه دارند به چند دسته قابل تقسيمند:

١.اصطلاحات فقهى شرعى: الفاظ متداولى كه در فقه استعمال شده و معناى اصطلاحى خاصّى دارند كه با معناى لغوى آن متفاوت است و اين الفاظ سه گونه‌اند:

گونه اوّل: لفظى كه بيانگر حقيقت شرعيه است، مانند «صلاة». اين لفظ در لغت به معناى دعا است، اما در شرع به معناى عبادت ويژه‌اى است كه مشتمل بر مجموعه‌اى از حركات و اقوال خاصّى است كه با شرايط معيّنى انجام مى‌شود. بنابر اين حقيقت شرعيه يا مصطلح شرعى (٥) عبارت است از: الفاظى كه شارع آنها را در غير معانى عرفى استعمال كرده است، يا لفظ جديدى را در معناى جديدى به كار برده باشد. (٦) برخى از فقها تعبير «ماهيات جعليه» را دراين مورد به كار مى‌برند.

شايان ذكر است، مراد از حقيقت شرعيه، ثبوت چنين وضعى در خصوص عصر پيامبر اكرم (ص) است، خواه در قرآن باشد يا در سنت شريف نبوى. (٧)

(٥) البته اصولى‌ها در ثبوت حقيقت شرعيه اختلاف دارند.
(٦) ر.ك: معالم المدرستين،ج١،ص٨٠.
(٧) نگاه كنيد به: اصول الفقه، مظفّر،ج،ص ٣٢ـ٣٣.