قرافى نيز در تأييد آن گفته است: «اين تعريف بهتر است و به همين جهت لفظ فقه را به علوم نظرى اختصاص داده‌اند. بنابر اين، لفظ فقه بايد در موردى به كار رود كه در مظانّ خفا باشد، از اين رو مناسب نيست گفته شود: فقهت أنّ الاثنين اكثر من الواحد. برهمين اساس به كسى كه فقط عالم به احكام ضرورى شرعى باشد فقيه نمى‌گويند.» (٥)

«فقه عبارت است از فهم مقصود كلام متكلم، چه مقصود او آشكار باشد و چه نهان». رازى (٦) اين تعريف را برگزيده است.

ظاهر آن است كه تعريف نخست، درست‌ترين تعريف لغوى واژه فقه است.

فقه در اصل به معناى شقّ است يعنى شكافتن. هروى مى‌گويد: «معناى حقيقى فقه، شكافتن و گشودن است و فقيه كسى است كه كلام را مى‌شكافد» (٧) . ابن اثير مى‌گويد: «فقه در اصل به معناى فهم است و از شكافتن و گشودن مشتق شده است. (٨)

ـ فقه در اصطلاح فقها: فقه در ابتدا مرادف لفظ شرع به كار مى‌رفت و علم فقه يعنى علم به هر آنچه كه به عنوان دين از جانب خداوند آمده است، اعم از اصول دين و تعاليم اخلاقى و اعمال جسمانى و معرفت نفس وعلوم قرآنى. فقهى كه در آيه شريفه {فَلَولا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَة لِيَتَفَقَّهُوْا فِى الدِّيْنِ} (٩) واجب شمرده شده است، فقه به همين معناى جامع آن است و برخى آن را «فقه اكبر» ناميده‌اند. (١٠) بسيارى ازاين علوم به تدريج تخصيص يافته و از علم فقه مستقل شدند. علم عقايد خود دانش مستقلى شد به نام علم

(٥) به نقل از زركشى در البحر المحيط فى اصول الفقه، ج١، ص ٢٠.
(٦) الابهاج فى شرح المنهاج ، ج١، ص١٥ـ ١٦. زركشى در المنثور فى القواعد(ج١، ص١٢ـ١٣) در تعليقه‌اى بر اين تعريف مى‌گويد: اين تعريف با آيه وَ اِنْ مَنْ شيى‌ءٍ إلايسبّح بحمده و لكن لاتفقهون تسبيحَهم نقض مى‌شود.
(٧) الغريبين(مخطوط)، ج٢، ص١٢٦ ـ فقه.
(٨) النهايه ابن اثر، ج٢، ص٤٦٥.
(٩) التوبه ،١٢٢.
(١٠) الغريبين. همان.