حلى صاحب كتاب شرائع الاسلام يعنى تا نيمه قرن هفتم هجرى ادامه مى‌يابد. شيخ ابو جعفر محمد بن حسن طوسى، محمد بن على بن ابى حمزه علوى، قاضى عبدالعزيز بن براج طرابلسى، حمزة بن على بن زهره حسينى حلبى، قطب الدين راوندى، محمد بن ادريس حلى و ... از اعلام اين دوره‌اند.

فقه اجتهادى شيعه در اين دوره به دست شيخ طوسى، جهشى را آغاز كرد. شيخ طوسى با دانش و نبوغ خود توانست علم فقه بلكه همه علوم شريعت را از مراحل بزرگى عبور دهد و با گامهاى بلندى به پيش برد. او به حق، منشأ جهش در حيات علمى و فقهى شيعه و حركت و عمق و اصالت و گستردگى آن بود و سخن اوّل در خيزش رسالى شيعه و سنگ نخست در بناى ابعاد مختلف فرهنگى و اجتماعى آن، به شمار مى‌رود، وى پيشواى انديشمند و زعيم يگانه شيعه در آن عصر بود. اين همه از نتايج خبرويتى است كه وى از معاصرت با دوران زعامت استادانش شيخ مفيد و سيد مرتضى كسب كرد.

شيخ طوسى در بيشتر علوم و معارف شريعت، كتاب هايى تأليف كرد كه در نوع خود بى مانند بوده و همچنان در تاريخ علم، ماندگار هستند. او روش آموزش و شيوه‌هاى بحث را متحول كرد و به تربيت فقها براساس شيوه جديد خود پرداخت. زير كرسى درس او در بغداد و نجف، چند نسل از فقها و متكلمان و مفسران تربيت شدند و آرا و نظريات او بيش از يك قرن، پيشرو مجامع علمى و مسلط بر آنها بوده است. از بس وى در چشم فقهاى پس از خود، بزرگ بود و نظرش را تقديس مى‌كردند و معتقد به برترى او و بى كرانگى دانشش بودند و اشراف او را بر منابع شريعت و فنون كلام و استدلال باور داشتند، جرأت مخالفت با روش و آراء او را به خود نمى‌دادند. افزون بر نبوغ شخصى، دو عامل ديگر، مؤثر افتادند كه شكاف ژرف و فاصله زياد ميان افكار و آراء و فتاواى شيخ طوسى و فقهاى پس از او كه شاگردان وى بودند، همچنان باقى بماند: يكى اتصال شيخ طوسى به اساتيدش در فقه و حديث كه در دوره فقهى قبل از او قرار داشتند، و ديگر اينكه شيخ، احاديث و روايات را مستقيماً از كتب و اصول اوليه‌اى كه در اين باب تدوين يافته بودند اخذ مى‌كرد. اين كتب و اصول در كتابخانه او يا كتابخانه شاپور كه پيشتر به آن اشاره كرديم،