روايات و به اجماع و مسلّمات طائفه و گاهى نيز به برخى مسايل كلامى و ادله عقلى استناد مى‌شد. آغاز اين شيوه را در كتب و تأليفات دو فقيه متقدم شيعه، ابن ابى عقيل عمانى و ابن جنيد اسكافى و كتب شيخ مفيد و سيد مرتضى و شاگردان ايشان مى‌بينيم.

تدوين اصول فقه نيز در اين دوره آغاز شد و قواعد كلى ادبى يا عقلى يا شرعى آن از مسايل و فروع فقهى جدا گرديد. شيخ مفيد بدين منظور رساله مختصرى در اصول نوشت به نام التذكرة بأصول الفقه، سيد مرتضى نيز كتاب اصولى خود الذريعة إلى اصول الشريعه را نوشت.

شيخ مفيد در رساله ياد شده، روش اصول را چنين شرح مى‌دهد:

اصول احكام شرعى سه چيز است: كتاب خدا و سنت پيامبر(ص) و پس از پيامبر، سخنان ائمه(ع). براى رسيدن به علم شرع ، سه راه وجود دارد:

نخست: عقل و آن راه شناخت حجيت قرآن و دلايل اخبار است.

دوم: زبان و آن راه شناخت معانى كلام است.

سوم: اخبار و آن راه اثبات عين حكم است از اصول سه‌گانه كتاب و سنت و سخنان ائمه(ع).

از ديگر ويژگى هاى اين دوره: يكى بحث هاى فقهى مقارن در مسايل مورد اختلاف با مذاهب ديگر است. شيخ مفيد در اين موضوع، كتاب الاعلام و سيد مرتضى دو كتاب الانتصار و الناصريات را نگاشتند. غير از اينها رسايل ديگرى نيز دراين موضوع تأليف شد.

و ديگرى عرضه حكام فقهى به صورت پاسخ به مسايل و استفتائاتى است كه از اطراف نزد فقها مى‌آمد.

همچنين، نشانه‌هاى بحث و جدل مذهبى و كلامى در مؤلفات اين عصر، آشكار است.

٢ . دوره جهش

اين دوره از شيخ طوسى يعنى از اوايل قرن پنجم هجرى آغاز مى‌شود و تا زمان محقق