برخى نوشته‌ها بيانگر مجموعه‌اى از فتاوا و احكام شرعى است، مانند: نهايه شيخ طوسى ؛ در عين حال عده‌اى ديگر از فقها در بعضى تأليفاتشان، راه و روش استدلال و بيان دليل و مدرك احكام شرعى را برگزيدند.

٣ . شيوه نگارش و بيان

برخى تأليفات شرح كتاب ديگران است، و بعضى ديگر تأليف و تدوين جدا و مستقل است. فقهايى نيز راه نظم را برگزيدند و عده‌اى ديگر شيوه‌هاى ديگر را.

به هر شكل اين گونه نوشته‌ها دربردارنده نظريه‌ها و گرايش‌ها و روش‌هاى متنوع فقهى و مشتمل بر مطالب علمى فراوان است.

اما اين ميراث فرهنگ اسلامى ، در حصار تقليد باقى ماند و در هاله‌اى از كهنگى پوشيده شد و فقه از حركت چرخه نوين بيان و شيوه‌هاى جديد نگارش عقب ماند و باعث شد كه علم فقه از بقيه علوم زنده كنار زده شود، در نتيجه فقه به صورت انديشه‌هاى متراكم و انباشته‌اى در آمد كه در كتابخانه‌هاى قديمى و تاريخى نگهدارى شود و به جز تعداد اندكى فرهيخته و فقيه كسى به سراغ آن نرود.

شيوه موسوعه نگارى در فقه

زنده نگه داشتن ميراث فرهنگ كهن فقه و باز آفرينى آن و هم طراز قرار دادنش با دانش‌هاى ديگر، كار ساده و كوچكى نيست و به ثمر نشاندن آن تنها با تشكيل همايش و گردهمايى علمى يا كارهاى سريع و زود گذر ميسّر نمى‌شود ؛ بلكه نيازمند كار سترگ تاريخى است كه تلاشى پيوسته و خستگى‌ناپذير به دنبال داشته باشد تا از اين طريق بتوان غبار كهنگى سده‌هاى گذشته را زدود.

از مهم ترين طرح‌هاى بزرگ و تاريخى، تدوين و نگارش فقه به شيوه دانشنامه‌اى و دائرة المعارف است كه امروزه بسيار مورد توجه و عنايت است. شيوه دائرة المعارف نويسى از شيوه‌هاى ارزنده‌اى است كه در نشر فرهنگ و دانش در سطح گسترده مورد توجّه است؛ زيرا به علت فراوانى و گسترش و تحول سريع علوم، آگاهى از آنها براى هر كسى