شكلها پرداخته شود، عشق و عقيده و معرفت و فهم و تربيت و اخلاق و فعاليت و جهاد، كه قسمت اعظم آيات قرآن را تشكيل مى‌دهد در بوته اجمال افتاد و در عوض روى تعداد بسيار معدود آيات كه راجع به احكام فقهى است همه مدارس و مكاتب و منابر به پا شود وبحث‌هاى تمام نشدنى راه بيفتد و بالاخره شخصيت و اداره اجتماع تحت الشعاع قرار گيرد، چنين سرطانى كار را به هلاكت مى‌كشاند.» (١١)

و در جاى ديگر مى‌نويسند:

... فقه و فقهاى ما، هزار بار در آب قليل و كثير فرو رفته، نجاسات را تطهير اندر تطهير كرده‌اند، براى كوچكترين ريزه‌كاريهاى وضو و تيمم فرعها و بابها و كتابها نوشته‌اند. در امر روزه و حج ذره‌بين به غبارهايى كه وارد حلق شود و پرگار و گونيا به دائره طواف دور بيت نهاده، راههاى بطلان يا بهبود آنها را مو شكافيها كرده‌اند و يا در تقسيم ارث و تعيين نصاب زكوة پاى رياضيات و ترازو و مثقال را به ميان آورده‌اند ... ولى دفاع و جهاد را به اختصار گذرانده‌اند، امر به معروف ونهى از منكر رااز دو قرن پيش به اين طرف (به قول آقاى مطهرى) از رساله‌هاى عمليه خارج ساخته‌اند و بالاخره مسئله حكومت و سياست‌يا اداره امت را كه شامل و حاكم بر تمام مصالح دنيوى و اخروى است و گرداننده ساير امور مى‌باشد، اصلاً وارد نشده‌اند (يا تقريباً وارد نشده‌اند.)» (١٢)

اين گونه ايرادها، ناشى از توجه ناقد به معلول و غفلت از علت است و چنين پنداشته شده كه فقها، به خواست خود و از روى ذوق و سليقه و يا سرگرمى، بابهايى از فقه را گسترش داده و در آنها مو شكافيها كرده‌اند و از بابهاى ديگر ساكت گذشته‌اند يا به اجمال

(١١)مهندس مهدى بازرگان، نيك نيازى، شركت انتشارات، تهران، ص ١٥٥ ـ ١٢٤.
(١٢)مهندس مهدى بازرگان، مذهب در اروپا، شركت انتشارات، تهران، ص ١٤٤ ـ ١٤٣.