فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٢ - جايگاه فقه در انديشه دينى سيّد مرتضى تقوى
تشريعى نداشته باشد، تا تعاليم آن صبغه معنوى خود را از دست ندهند. او مىگويد:
هيچ مذهبى نبايد قوانين جزائى داشته باشد. خواهيد گفت كه: چون قوانين جزائى توليد وحشت مىنمايد مفيد است و مردم را به راه راست وا مىدارد، ولى بايد دانست كه مذهب خود داراى مقررات جزائى معنوى و باطنى است، با اين وصف اگر مقررات جزائى ديگرى وضع نمايد، كه يكى از اين دو تاثير ديگرى را از بين مىبرد و در وسط دو وحشت متصاد كه ناشى از مقررات جزائى مادى و معنوى است، روح مؤمنين خشن و افراد قسى القلب مىشوند.» (٢٠)
و در جاى ديگر مىگويد:
... قوانين دينى چون براى روح و قلوب مرد وضع شده بايستى بيشتر پند و اندرز داشته و كمتر حاوى مقررات باشد. (٢١)
و بر اساس چنين نگرشى است كه مونتسكيو دين مسيح را بر اسلام ترجيح مىدهد:
«وقتى به نتايج اخلاقى مذهب مسيح و اسلام بر مىخوريم، بدون ترديد اين فكر به خاطر مىرسد كه بايد مذهب مسيح را قبول كرد، زيرا مذهب مسيح اخلاق را تعديل و بر عكس مذهب اسلام باعث تشديد اخلاق مىشود ... ديانت اسلام كه به زور شمشير بر مردم تحميل شد چون اساس آن متكى بر جبر و زور بوده باعث سختى و شدت شده است و اخلاق و روحيات مردم را شديد مىكند.» (٢٢)
مروجين ديدگاه دوم اغلب انديشهورانى از نوگرايان مسلمان هستند كه احياناً هيمنه، ارزشهاى مسلط زمان در زمينههاى سياسى و اجتماعى آنها را مجذوب يا مرعوب خويش ساخته است و در يك حركت انفعالى مىكوشند تا مفاهيم دينى را با ارزشهاى مسلط زمانه
(٢٠)بارون دومونتسكيو، روح القوانين، ترجمه على اكبر مهتدى، انتشارات امير كبير، ج٢، ص٨٠٣.
(٢١)مونتسكيو، همان، ص ٧٦٣.
(٢٢)مونتسكيو، همان، ص ٧٦١.