با نظر به مطالب فوق است كه جملهء معروف افلاطون را بار ديگر مورد دقت قرار مى دهيم كه مى گويد : « وقتى ملتى خوش اخلاق باشد احتياجى به قوانين پيچ در پيچ ندارد و قوانين ساده براى او كافى است » [١] ممكن است گفته شود : عبارت مزبور از يك متفكر قديمى است و او اطلاعى از تحولات تكاملى قوانين نداشته است ، زيرا اين تحولات از دوران نهضت ( رنسانس ) باين طرف صورت گرفته است . پاسخ اين سخن مطلبى است كه آلفرد نورث و ايتهد در كتاب بسيار مهم خود ( ماجراى ايده‌ها ) متذكر شده است . او مى گويد : « طبيعت بشرى آن قدر گره خورده است كه آن برنامه‌ها كه براى اصلاح بشرى روى كاغذ مى آيد ، در نزد مردان حاكم بىارزشتر از آن كاغذيست كه با نوشتن آن برنامه‌ها باطل مى شود » [٢] اگر چه در عبارت فوق ، مى توان گفت واقعيت بشرى پيچيده نيست ، بلكه سياست گذاران خودكامه و خودخواهان منفعت پرستند كه طبيعت انسانى را مى پيچانند تا آنرا در استخدام خود قرار بدهند .
اگر قوانين حقوقى ، و فرهنگها با حركت تكاملى پيش مى روند ، پس كو نظم خرد پسند زندگى و كو حيات مطلوب كو حق و عدالت بياييد ساده لوحى ما را ببينيد كه نظم جالب اقتصادى و حقوقى و علمى و رفاه زندگى قدرتمندهاى خود كامه در جامعهء خود را ، كه براى حفظ سلطه و اقتدار بر ديگران بوجود آورده‌اند ، بحساب ترقى و تكامل قوانين حقوقى آورده و جريانهاى زندگى آنان را با آب و تاب فريبنده بازگو مى كنيم و مى نويسيم و حتى در دانشگاه‌ها به دانشجويان ساده لوحتر از خودمان تدريس مى كنيم ولى فراموش مى كنيم كه آن نظم جالب اقتصادى و حقوقى و علمى و رفاه زندگى قدرتمندان بر ويرانه‌هاى اقتصاد و حقوق و علم و فرهنگ جوامع ضعيف كه آن قدرتمندان بوجود آورده‌اند ، استوار شده است .
ما از زمان طولانى ، شاهد اين جريان شرم آور و پر وقاحت هستيم كه قدرتمندان خودكامه براى بسط دادن به قدرت و خودكامگىهاى خود و براى كشيدن ديگر جوامع

[١] . روح القوانين منتسكيو - ترجمهء آقاى على اكبر مهتدى ص ٥٠٤
[٢] . ماجراى ايده‌ها آلفرد نورث و ايتهد اصل متن انگليسى ص ٣١