حكمت و دانش و عرفان [١] . عدالتخواهان دنيا مانند شبلى شميل در قرن ما از ديدگاه عدالت . دلاوران و سلحشوران و يا متفكرانى كه در طرز تفكر خود اهميت نهايى را به اين گروه از مردم داده‌اند ، از ديدگاه دلاورى و سلحشورى [٢] . سياست شناسان سياستهاى واقعى بشر از ديدگاه سياسى كه در فرمان مالك اشتر و ديگر دستورات امير المؤمنين آمده است . فقهاء و حقوقدانان و قضاة از ديدگاه فقه و حقوق و علوم قضايى . اخلاقيون از ديدگاه اخلاق . و فصحاء و بلغاى تاريخ از ديدگاه فصاحت و بلاغت و غير ذلك .
ضرورت باز شناسى على بن ابي طالب عليه السلام در هر زمان بنظر مى رسد تحقيق و بررسى مجدد و مشروح در بارهء امير المؤمنين عليه السلام در هر دوره اى يك امر ضرورى و لازم است . ضرورت و لزوم اين امر مستند به چند دليل است : دليل يكم - شناخته شدن مقام والاى انسانى ، تا روشن شود كه انسان مى تواند در نتيجهء معرفت و تكاپو در مسير گرديدن تكاملى به چه درجه اى از عظمت برسد كه از مالكيت به خويشتن شروع مى شود در جذبهء كمال الهى به حريت نهايى خود مى رسد .
دليل دوم - اثبات اين كه يكى از عنايات خداوندى بر بندگانش همين است كه در هر دوره و جامعه اى بيدارانى در ميان بخواب رفتگان ، و هشيارانى در ميان مستان و پاكانى در جمع آلودگان وجود دارند كه با احساس نوعى رسالت انسانى خود را وادار

[١] ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه ج ١ ص ٢٨ و ٢٩ مى گويد : « من چه بگويم در بارهء مردى كه اهل همهء مذاهب غير اسلامى كه در جوامع اسلامى زندگى مى كنند و اطلاعى از شخصيت او دارند به او محبت مى ورزند و حتى فلاسفه اى كه از ملت اسلامى نيستند او را تعظيم مى نمايند . . » ما در مقدمه اين كتاب ( ترجمه و تفسير نهج البلاغه ) نمونه اى از فضايل على عليه السلام را بدون اين كه قصد جمعآورى همهء آنها را داشته باشيم ، متذكر شديم . و اگر بخواهيم اختصاصات و عظمتهاى او را بيان كنيم به كتابى مستقل مطابق حجم همين كتاب ، بلكه به مجلداتى بيش از اين نيازمند مى باشيم .
[٢] ابن ابى الحديد در همين مأخذ مى گويد : « سلاطين و سلحشوران بزرگ نام على را به علامت پيروزى به شمشيرهاى خود نقش مى كردند » .