ترجمه و تفسير نهج البلاغه

113 - و من خطبة له عليه السلام في ذم الدنيا

ترجمهء خطبهء صد و سيزدهم

تفسير عمومى خطبهء صد و سيزدهم

دنيا آن جايگاه شگفت انگيز است كه هيچ پديده اى و حقيقتى در آن ، خالص و ناب بجريان نيفتاده است

حال كه اين كاخ سترگنماى دنيا در حال فرو ريختن و عمر پايدارنما رو بفناء است بياييد عمل به مقررات الهى را بجوييد و بس

گوشهاى خود را با طنين مرگ آشنا بسازيد پيش از آنكه فرياد مرگ گوشهاى شما را بكوبد

غم و اندوهى مقدس در دل ، با شادى و خنده اى در ظاهر

پارسايان حقيقى دايما در افزودن بدبينى و خصومت به خود طبيعىشان بسر مى برند اگر چه به آن امتيازاتى كه نصيبشان گشته است مورد رشك و غبطه قرار بگيرند

بياد مرگ نيستيد ، آرزوهاى دروغين فضاى درون شما را اشغال ، در نتيجه مملوك بى اختيار دنيا گشته ايد

اى مردم ، شما بر مبناى دين خداوندى برادران يكديگريد آنچه كه شما را از يكديگر جدا كرده است پليدى درونها و بد نيتىهاست كه در بارهء همديگر داريد

علاوه بر تمايلات طبيعى انفرادى كه داريد ، بىاعتنايى به آخرت و محبت به دنيا را بطور هماهنگى دسته جمعى كار خود ساخته ايد

آيا دين يك حالت روانى شخصى است و ارتباطى با هيچيك از عناصر و اركان اصلى و فرعى زندگى انسانها ندارد

سوء استفاده از مذهب ، مربوط به خود مذهب نيست

114 - و من خطبة له عليه السلام و فيها مواعظ للناس

ترجمهء خطبهء صد و چهاردهم

از مختصات ضرورى انسانى كه خود را از هر اصل و قانون توجيه كننده بسوى خيرات رها مى بيند اينست كه ، از بيم حركت به سوى كمال زمين گير مى شود و براى حركت بسوى شر و تبهكارى شتاب برقآسا مى نمايد

خداوندا ، از همهء اعمال ناشايست كه انجام دادهايم و علم فراگير تو آنها را حفظ و نامهء اعمال آن را ثبت و ضبط نموده است استغفار مى نماييم

ايمانى به خدا بياوريم كه مانند ايمان غيب ديدگان باشد و پاك از شرك و شك

آيا راهى براى وصول به ايمانى كه از مشاهدهء غيب ناشى شود ، وجود دارد

ضرورت باز شناسى على بن ابي طالب عليه السلام در هر زمان

جلال الدين مولوى از كدامين ابعاد شخصيت انسان كامل امير المؤمنين عليه السلام را درك نموده و مطرح كرده است

مورد يكم - داستان خدو انداختن خصم بر روى امير المؤمنين عليه السلام و انداختن آن حضرت شمشير را از دست

پاسخ امير المؤمنين عليه السلام من تيغ از پى حق مى زنم زيرا مالك خويشتنم

معناى شمشيرى كه در دست من قرار دارد

همهء هستى و حركت و سكونم از آن خدا و براى خداست

بشنو تا شمه اى از وقاحت بندهء شهوت بودن را با تو بگويم

بدان جهت كه امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام از خشم و شهوت و هر گونه تأثر از انگيزههاى غير حق آزاد است ، لذا هيچ حركتى بدون رضاى حق از او صادر نمى گردد

زندگى تو بدست من نبوده است تا مرگ تو بدست من باشد

مورد دوم - گفتن پيغمبر بگوش ركابدار امير المؤمنين عليه السلام كه هر آينه كشتن على بدست تو خواهد بود

حقايقى بسيار با اهميت در ابيات مولوى

الطاف و مراحم انسانى امير المؤمنين عليه السلام در بارهء ابن ملجم كه قاتل او بود

لطفى فوق لطف انسانى على ( ع ) مى گويد ابن ملجم را كه با ضربهء شمشير مرا تا سرحد شهادت رسانيده است ، مضطرب نكنيد

در اينجا لحظاتى چند به سراغ خود امير المؤمنين عليه السلام مى رويم

دليل امتناع امير المؤمنين عليه السلام از كيفر دادن ابن ملجم

يكى از نتايج بسيار با عظمت وسيله تلقى كردن امير المؤمنين عليه السلام ابعاد مادى وجود مبارك خود را ، نظر او در بارهء زمامدارى بود

مورد سوم - دفتر ششم صفحهء 419

مورد چهارم - وصيت كردن رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم مر على را كه چون هر كسى بنوع طاعتى تقرب به حق جويند تو تقرب جوى به صحبت عاقل و بندهء خاص

اگر عقل داراى اين همه امتيازات است ، پس به چه دليل آن همه مورد انتقاد قرار گرفته است

مورد پنجم - گفتن جهودى على عليه السلام را كه اگر اعتماد دارى بر حافظى خدا از سر اين كوشك خود را در انداز ، و جواب آن حضرت او را

مورد ششم - فهم كردن حاذقان نصارى مكر وزير را

امير المؤمنين عليه السلام در جهاد اكبر پيروز بود مورد هفتم

مورد هشتم - قصهء آن زن كه طفل آن بر سر ناودان غژيد و خطر افتادن بود و از على مرتضى عليه السلام چاره جست

مورد نهم - امير المؤمنين عليه السلام داراى قوهء ربانى است و با همين قوهء در خيبر را از جاى بركند

مورد دهم - امير المؤمنين براى ابراز ناگواريهايى كه شديدا به او حمله ور مى شد سر به دهنهء چاه فرو مى برد

تضاد و ناسازگارى شديد مردم نادان و هوى پرستى آن دوران با امير المؤمنين عليه السلام

مورد يازدهم - امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام شير حق است

مورد دوازدهم - فقط امير المؤمنين عليه السلام است كه شايستهء لا فتى إلَّا علىّ ، لا سيف إلَّا ذو الفقار است

مورد سيزدهم - على ابن ابي طالب عليه السلام شهسوار هل اتى

3 - صيانت تكاملى ذات

مختصات صيانت تكاملى ذات

مشقتهاى بىنتيجهء دنيا در اندوختنهاى بيش از ضرورت

نمودهائى از دگرگونىهاى دنيا

آن امور دنيوى كه موجب عبرت مى باشند

هيچ چيزى بدتر از شر نيست مگر كيفرش ، و هيچ چيز بهتر از خير نيست مگر پاداشش

آيا اسناد شر به خدا صحيح است

شنيدن امتيازات دنيا بهتر و با عظمتتر از ديدن آنها است و ديدن امتيازات آخرت بهتر و با عظمتتر از شنيدن آنها است

اگر در اين زندگانى دنيوى دست انسان از مقدارى امتيازات و لذائذ دنيا كوتاه شود تا بر تأمين حيات اخروى خود بيفزايد ، بهتر از آنست كه از كيفيت حيات اخروى خود بكاهد و بر مزاياى زندگى دنيوى خود بيفزايد

دين اسلام با اين كه همهء پديدهها و فعاليتهاى انسان را در زندگى مشمول قانون قرار داده است ، با اين حال ، چون اين قانون زندگى براى تنظيم حيات معقول انسانها است ، لذا حيات انسانى ، خود را در سختى و فشار احساس نمى كند

نمونه اى از آيات قرآنى كه سختى و مشقت را از دين نفى مى كند

نمونه اى از احاديث كه سختى و مشقت را از دين نفى مى كند

ميان آنچه كه براى شما تضمين شده است با آنچه كه مقرر شده است و بايد در بارهء آن بكوشيد ، فرقى بگذاريد

گذشت روزگار عمر قابل برگشت و جبران نيست ، ولى ممكن است روزى فوت شدهء امروز فردا جبران شود

115 - و من خطبة له عليه السلام في الاستسقاء

ترجمهء خطبهء صد و پانزدهم

116 - و من خطبة له عليه السلام و فيها ينصح أصحابه

ترجمهء خطبهء صد و شانزدهم

تلاش و تكاپوى شديد پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم در تعليم و تربيت انسانها و به فعليت رساندن استعدادهاى تكاملى خويشتن

اگر حقايق پشت پرده را مى دانستيد و آنچه را كه بشما تذكر دادهاند جدى مى گرفتيد ، ارتباط شما با امور دنيوى دگرگون مى گشت و به كردارهاى ناشايست خود مى گريستيد و بر اصلاح خويشتن مى پرداختيد

رهبر جامعه آرزوى جدائى از مردم نابكاران جامعه مى نمايد

آرزويم اينست كه با انسانهائى دمساز مى شدم كه مى فهميدند و عمل مى كردند و اخلاص مى ورزيدند

اگر جامعه اى از حكومت حق و عدالت سر پيچى كند ، حكومت جور و ستم سر او را به طرف پستىهاى سقوط خواهد پيچيد

117 - و من كلام له عليه السلام يوبخ البخلاء بالمال و النفس

ترجمهء خطبهء صد و هفدهم

اگر بشر خدا را بشناسد و دريابد

118 - و من كلام له عليه السلام في الصالحين من أصحابه

ترجمه خطبه صد و هيجدهم

در بارهء من خير خواه و خير انديش باشيد

شايستگى امير المؤمنين عليه السلام براى مردم از ديگران

119 - و من كلام له عليه السلام و قد جمع الناس و حضهم على الجهاد فسكتوا مليا فقال عليه السلام

ترجمه خطبه صد و نوزدهم

اكثريت مردم آن دوران هنوز معناى زمامدارى و خواص آنرا درك نمى كردند

تكيه بر اكثريت دلها را از هم جدا و ارادهها را سست مى كند

راهى كه من بشما ارائه نموده و شما را به حركت در آن توجيه نمودهام راهى است روشن

120 - و من كلام له عليه السلام يذكر فضله و يعظ الناس

ترجمه خطبهء صد و بيستم

خاندان عصمت ابواب حكم و روشنگران واقعياتند

مطلب يكم - طرق دين الهى يكى است و راههاى آن مجراى اعتدال است

مطلب دوم - راههايى كه دين الهى براى انسانها هموار مى كند ، مجراى اعتدال است

تعقل فعلى را از كار انداختن و به اميد تعقل فردا نشستن ، بزرگترين فرصت را از دست دادن است

همان گونه كه مقامات عاليهء بهشت براى مغزهاى معمولى بشر قابل درك نيست ، همچنان درك انواع عذابها و سختىهاى دوزخ نيز براى آنها امكان پذير نمى باشد

بيان و قلم نيكو و سازنده از مؤثرترين عوامل اصلاح و ارشاد جامعه است نه بىبند و بارى در بيان و قلم كه حقوق اساسى سه گانهء انسانها ( حق حيات و حق كرامت و حق آزادى معقول ) را پايمال بسازد

خدايا ، اين سياست ماكياولى چيست كه هيچ اصلى و لو بديهىترين اصول كه محال بودن تناقض است براى آن مطرح نيست

121 - و من خطبة له عليه السلام بعد ليلة الهرير و قد قام إليه رجل من أصحابه فقال نهيتنا عن الحكومة ثم أمرتنا بها ، فلم ندر أي الأمرين أرشد فصفق عليه السلام إحدى يديه على الأخرى ثم قال

ترجمهء خطبهء صد و بيست و يكم

تفسير عمومى خطبهء صد و بيست و يكم

ديروز از دستور قاطعانهء امير المؤمنين عليه السلام سر پيچيدند و نتيجهء سرپيچى خود را ديدند و امروز در نهايت جهل و حماقت به آن زمامدار الهى اعتراض مى كنند

اصلاح جامعه و ريشه كن كردن فساد داخلى و خارجى كه جامعه را بيمار مى سازد ، اصيلترين هدف و مقصد من است ، اما بوسيلهء چه كسى و براى چه كسى مگر دردى را با درد ديگر مى توان درمان نمود

علت عدم تأثير علم و عقيده در اراده و عمل چيست

خداوندا ، اين بيماران جهل و خودخواهى همهء اطبا را به ملالت انداختند

زمان را غنيمت شماريد

كالبد مادى در خدمت روح نه روح در خدمت كالبد مادى

شيطان بخوبى ميداند كه براى اغواى شما فرزندان آدم از چه راهى وارد شود و چگونه عقايد دينى شما را از درون شما بزدايد

فهرست مطالب

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست اسامى

فهرست مآخذ و منابع

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٣ - اكثريت مردم آن دوران هنوز معناى زمامدارى و خواص آنرا درك نمى كردند

چنان مردمى كه قوهء تميز ما بين امور و تشخيص عظمت و ارزش آن بزرگوار را نداشتند چه بوده است پاسخ اين سؤال با نظر به دورانها و جوامعى كه پيامبران الهى در آنها مبعوث مى شدند و مردم آن دورانها و جوامع هيچ دركى صحيح در بارهء آن پيشوايان نداشتند ، روشن مى گردد . حتى خود پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم به مردم آن زمان بجز اقليت محدود از آنان شناخته نشده بود . سؤالات و طرز رفتار آن مردم چه در زمان حيات آن حضرت و چه پس از پايان زندگى دنيوى وى ، بخوبى اثبات مى كند كه آنان از شخصيت پيامبر اكرم جز يك مفاهيم مبهم چيزى ديگر دريافت نكرده بودند . اين پاسخ نقضى است براى سؤال مزبور . و اما پاسخ حلى چنين است كه حكمت خداوندى در بعثت انبياى عظام عليهم السلام و قرار دادن امير المؤمنين و ديگر أئمهء معصومين عليهم السلام در برهه هائى از زمان و در دورانهائى غير مناسب با شخصيت آنان ، اين نبوده است كه مردم با اجبار آن بزرگواران و با ارادهء حتمى خداوندى راه رشد و كمال را پيش بگيرند و همهء آنان مانند سلمان و ابو ذر و مالك اشتر و عمار و اويس قرنى گردند . بلكه با توجه به درك عقلى و مجموع منابع اوليه اسلامى باين نتيجه مى رسيم كه حكمت خداوندى بيان و ارائهء طرق هدايت به رشد و كمال انسانى و نصب مشعل در كنار جادهء بس طولانى كه كاروان بشريت از آنجا عبور مى كنند ، بوده است . اما كيفيت و كميت برخوردارى انسانها از اين ارائهء طرق و مشعلهاى فروزان بايستى با درك و تعقل و اختيار خود آنان بوده باشد .
١٧ - و اللَّه لو لا رجائى الشّهادة عند لقائى العدوّ - و لو قد حمّ لى لقاؤه - لقرّبت ركابى ثمّ شخصت عنكم فلا أطلبكم ما اختلف جنوب و شمال ( و سوگند بخدا ، اگر در موقع روياروئى با دشمن اميد شهادت نداشتم [ كه در آن رؤيائى مرگ براى من مقدر باشد ] مركبم را حاضر مى كردم ، سپس از شما مردم جدا مى گشتم و ديگر بجستجوى شما نبودم مادامى كه بادهاى جنوبى و شمالى