مورد يكم از ابيات مولوى متذكر شديم - داستانهايى را كه مولوى در مثنوى آورده و حقايق و واقعيات بسيار فراوان و مفيد و آموزنده را از آنها استنباط كرده است ، نبايد به عنوان واقعياتى تلقى كرد كه در تاريخ تحقق پيدا كرده‌اند . اين متفكر بزرگ گاهى داستانهايى را كه بطور اجمال واقعيت داشته است گسترش مى دهد و مطالبى را بر آنها اضافه ، يا كم مى كند و گاهى اصل خود داستان را وضع مى كند و حقايق و واقعياتى بسيار مفيد و آموزنده را از آن داستان استنباط مى نمايد . و خلاصه روشى را در مثنوى پيش گرفته است كه با روش رمانتيك امروزى بىشباهت نيست . در ابيات مورد دوم حقايقى است كه بايد مورد بحث و تحقيق قرار بگيرد . از آن جمله :
حقايقى بسيار با اهميت در ابيات مولوى ١ - آنچه گفتيم : امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام مى دانست كه او با اجل طبيعى از دنيا نخواهد رفت ، بلكه او با ضربهء شمشير ديده از اين جهان فرو خواهد بست . و نيز قاتل خود را مى شناخت كه او ابن ملجم مرادى لعنة اللَّه عليه بود .
٢ - اين علم براى امير المؤمنين عليه السلام از كجا حاصل شده بود علم آن حضرت مستند به يكى از دو دليل يا هر دو بوده است : دليل يكم - خبرى كه پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم در بارهء شهادت آن حضرت داده بود ، مانند اخبار غيبى فراوانى كه امير المؤمنين عليه السلام آنها را به پيامبر اكرم ( ص ) نسبت داده است .
دليل دوم - الهامى كه مستقيما به جهت تقرب آن حضرت به خدا و صفاى قلبى كه از تخلق باخلاق اللَّه ، از خدا دريافته بود .
٣ - مولوى مى گويد : اين خبر را پيامبر اكرم ( ص ) به ابن ملجم داده بود . در صورتى كه چنين روايتى ديده نشده است . ديگر اين كه ركابدار بودن ابن ملجم ملعون به امير المؤمنين ( ع ) نيز مستند به منبع صحيح نيست .
٤ - اين مطلب كه ابن ملجم به امير المؤمنين عليه السلام گفته است : « مرا بكش تا مرتكب چنان جنايت هولناك نشوم » ثابت نشده است ، ولى بعضى گفته‌اند : كه وقتى امير المؤمنين اظهار مى كرد ابن ملجم قاتل اوست و آن شعر را كه نقل كرديم مى خواند ،