ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧٣ - نمونه اى از آيات قرآنى كه سختى و مشقت را از دين نفى مى كند

نقطه به نقطه ديگر ( طى مسافتها ) با حيوانات و يا ابزار ابتدائى ديگر مانند كشتىهاى سادهء بادى انجام مى گرفت . اگر در آن دوران حركت و سفر از نقطه اى به نقطه اى ديگر از اين دنيا واجب مى گشت مانند سفر حج يا انواع بازرگانىها ، بدون ترديد با همان وسائل و ابزار ساده بود . در دورانهاى بعدى پديدهء ماشين تقريبا متن زندگى بشر را در برگرفت . حال اگر در اين دورانها طى مسافتى لزوم شرعى يا ضرورت عرفى پيدا كرد ، آيا اسلام مى گويد : شما بايد با همان وسائل و ابزار ساده و ابتدائى حركت كنيد مسلما چنين چيزى را نمى گويد و انسان را در تنگناى زندگى قرار نمى دهد . بالاتر از اين ، اسلام هرگز عمل بسيار مهم حج را واجب مطلق نكرده است بلكه وجوب اين عمل مشروط به استطاعت است . و خود تحصيل استطاعت اختيارى است ، مانند بدست آوردن اموال متعلق زكات در حد نصاب اختيارى است . ما در اسلام اگر بطور دقيق محاسبه كنيم خواهيم ديد : اوامر مطلق و نواهى مطلق در برابر موضوعات كه انسان در برابر آنها آزاد است [١] بسيار اندك است . و آن اوامر مطلق و نواهى مطلق هم چنانكه در مطلب بعدى خواهيم ديد ، همگى مشروط به قدرت است كه از شرايط عقلى همهء تكاليف محسوب مى گردد .
نمونه اى از آيات قرآنى كه سختى و مشقت را از دين نفى مى كند آياتى فراوان در قرآن مجيد ، استدلال عقلى در مبحث گذشته را صريحا تاييد نموده و هر گونه سختى و مشقت را از دين نفى مى كند . ما نمونه اى از آنها را در اين مبحث مى آوريم -

[١] قرار گرفتن در موقعيتهاى زندگى مخصوصا در مواردى كه كه مطلوب است ، مادامى كه به نهى صريح برخورد نكند ، جائز است مخصوصا از آن جهت كه احكام بطور اكثر تابع موضوعات است كه تشخيص و انتخاب آنها بعهدهء خود انسان است ، و از دلائل بسيار روشن اين مطلب اينست كه در فقه مى گوئيم : « موضوعات بعهدهء خود مكلفين است مگر در موارد محدود مانند اندازهء كر و رضاع و بعضى موضوعات ديگر كه شارع مقدس آنها را وضع فرموده است .