ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٢ - سوء استفاده از مذهب ، مربوط به خود مذهب نيست

بگيرد ، مطرح نموده‌ايم . ما در سرتاسر تاريخ اين حقيقت را شاهد بوده‌ايم و هم اكنون نيز شاهديم كه پول ، علم ، ادبيات ، هنر ( با انواعش ) سياست ، مديريت ، زيبايى و هر گونه قدرتى كه با نظر به ذات آن ، بايد گفت ، از نعمتهاى خدادادى است ، در پليدترين و وقيحترين مقاصد و بىشرمانه ترين اهداف به كار گرفته شده است آيا با اين نابكاريهاى شايع و سوء استفاده‌هاى وقيحانه مى توانيم آن امتيازات سازنده را از بين ببريم و هر كس را كه سخنى از آنها به ميان آورد ، متهم به جهل و بدبختى و سقوط نماييم منتسكيو در اين مسأله چنين مى گويد : « اگر شما بگوئيد ، اعتقاد به خدا يا داشتن مذهب وسيلهء جلوگيرى از خود سرى نيست ، بدليل اين كه همواره و همه جا از خودسرى افراد بشرى جلوگيرى نمى نمايد ، به اين مى ماند كه بگويند ، وضع قوانين كشورى وسيلهء جلوگيرى از خودسرى اشخاص نيست . زيرا گاه مى شود كه با وجود اين قوانين ، باز اشخاص خودسرى مى نمايند » [١] منتسكيو سپس تأكيد مى كند « آقاى بايل تمام معايبى را كه از مذاهب باطله [ يا واقعا و اساسا باطل بوده و يا در اجراى آن ، خطا صورت گرفته است ] ناشى شده است در كتاب خود جمع آورى كرده در صورتى كه از محاسن آنها هيچ ذكرى نكرده است . من اگر بخواهم تمام معايب ناشى از رژيمهاى مختلف استبدادى و جمهورى و سلطنتى و دموكراسى و غيره را ذكر نمايم و از محاسن آنها هيچ اسمى نبرم چنين به نظر مى آيد كه هيچ يك از اين رژيمها به درد ادارهء زندگى مردم نمى خورند » [٢] او در امتياز قوانين مذهبى چنين مى گويد : « هر كس از اين اصل استحضار دارد كه قانون زمينى غير از قانون آسمانى است . ولى اين اصل مطيع و مربوط به اصول ديگرى است كه ذيلا شرح مى شود : اول - ماهيت قوانين بشرى اينست كه مطيع حوادث و وقايع مختلف مى شود ، يعنى حوادث در آن تأثير مى نمايد [٣]

[١] مأخذ مزبور ص ٦٦٨ .
[٢] مأخذ مزبور ص ٦٦٨ .
[٣] يك مذهب حقيقى بايد تكليف حوادث جاريه و در معرض دگرگونىها را هم تعيين نمايد ، مانند اسلام .