ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩ - اى مردم ، شما بر مبناى دين خداوندى برادران يكديگريد آنچه كه شما را از يكديگر جدا كرده است پليدى درونها و بد نيتىهاست كه در بارهء همديگر داريد
مى توان بهم پيوست ، بدون نياز به قبولاندن اين كه همهء آنان وابستهء به خدا هستند .
نظريهء دوم - اينست كه افراد بشر را حتى دو برادر از يك پدر و مادر را [ اگر چه دوقلو زاييده شده باشند ] نمى توان از ابعاد اساسى بيكديگر پيوست مگر اين كه وابستگى آنان را به خدا اثبات نمود . جملهء مورد تفسير از امير المؤمنين عليه السلام و همچنين مضامين آيات قرآنى و منابع حديثى و محصول تفكرات متفكران مقتدر و ژرفنگر ، نظريهء دوم را بر مى گزينند . امير المؤمنين عليه السلام در جملهء مورد تفسير گوشزد مى فرمايد كه شما بر مبناى دين خداوندى برادران يكديگريد و علت اين برادرى كه مقتضى پيوستگى و اتحاد است ، احساس و پذيرش وابستگى همهء شما به خداوند است . بنا بر اين ، حال كه مى بينيد از هم جدا ، و متفرق شده و حتى چهرهء خصومت به يكديگر نشان مى دهيد ، بدانيد كه انحراف از دين خدا پيدا كردهايد . زيرا اگر زندگى شما بر مبناى دين خداوندى بود ، به يارى همديگر مى شتافتيد و خيرخواه يكديگر بوديد و بهمديگر مى بخشيديد و از محبت بيكديگر دريغ نمى داشتيد . در بارهء اثبات و تقويت نظريهء يكم مطالب بسيار فراوانى گفته شده است . مخصوصا مكتبهاى شرقى و غربى در دو قرن نوزدهم و بيستم براى پايين آوردن سر انسانها كه مبادا با بالا نگرىهاى خود ، ملكوت الهى را شهود نمايند و خودكامگان ضد مذهب را نيز در برابر سؤال جدى قرار بدهند ، كوششهاى فراوانى نمودهاند تا بتوانند اثبات كنند كه افراد انسانى با عواملى كه در موجوديت خود دارند ، بدون نياز به پذيرش وابستگى به خدا ، مى توانند بهمديگر بپيوندند و به مرحلهء احساس وحدت در آرمانها و اشتراك در لذايذ و آلام قدم بگذارند .
ساختگى اين نظريه و خلاف واقع بودن آنرا ، پديدههاى فراوانى با كمال وضوح اثبات نمودهاند از آن جمله صدها جنگ محدود و دو جنگ جهانى كه خون ميليونها نفر را بر زمين ريخت و ميليونها حق كشى ، و افزايش ناتوانان و بروز انواعى بىشمار از حيله گريها و ماكياولى بازيها و سقوط عواطف بسيار با ارزش انسانى و ويرانى كاخهاى مجلل آرمانها و شيوع لذت پرستى ( هدونيسم ) و نفعپرستى ( يتيليتاريانيسم ) كه قاطعترين شمشير را بر پيكر متحد سازندهء افراد و اقوام انسانى فرود آورد و انقسام دنيا به دنياى مستكبران و دنياى مستضعفان و احساس نياز شديد به ناهشيارى به وسيلهء عوامل فراوان تخدير و