ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٩ - رازهاى نهانى براى بينا دلان آشكار ، و جادّهء حقّ براى منحرفان واضح و علامت روز قيامت براى مردم با فراست روشن است

براى عموم انسانها است ، زيرا اين جمله مى گويد : هيچ كس نمى تواند با استناد به جهل از جادّهء حقّ منحرف شود ، خواه اشخاصى باشند كه با آگاهى و معرفت به حقّ گام در جادّه آن گذاشته و سپس منحرف شده‌اند ، يا كسانى باشند كه اصلا توجّهى نداشته‌اند باين كه بايد در جادّهء حقّ حركت كرد ، زيرا چنانكه اشاره كرديم وضوح حقّ و ضرورت التزام بآن ، بقدرى شديد است كه تكيه به جهل مطلق در بارهء آن ، قابل شنيدن نيست ، لذا حكماء گفته‌اند : با فرض اعتدال مغزى و روانى حقّ از باطل [ اگر چه در موارد محدود ] تفكيك مى شود و هر يك از جادّهء حقّ و باطل خود را بنمايش مى گذارد . بتوضيح اين كه يك مغز و روان معتدل بمجرّد تماس با موجودات عالم هستى و با اوّلين ارتباط با موجوديّت جسمانى و روانى خود ، با نظم و قانون مواجه مى گردد . درك نظم و قانون مواجه مى گردد . درك نظم و قانون به تنهايى كافى است كه آدمى را از پوچى و پوچ گرايى بر كنار كند . معناى بر كنارى از پوچى و پوچ گرايى مستند به تصديق معنىدار بودن انسان در جهانى معنىدار است . اين تصديق مبناى اساسى و انگيزهء قاطع زندگى با حكمت وجود است كه عبارتست از ( إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ ) [١] ( ما از آن خدائيم و ما بسوى او بر مى گرديم . ) در جملهء بعدى آشكار بودن علامت روز قيامت براى انسانهاى داراى فراست و كياست گوشزد شده است . اين علامت داراى اشكالى مختلف است كه ما برخى از آنها را در اينجا متذكَّر مى شويم : ١ - اگر معاد و ابديّتى نباشد اين دنيا بهيچ وجه قابل تفسير و توجيه نيست .
اين همان علامت و دليل است كه هم متفكَّران شرقى آنرا گوشزد كرده‌اند و هم متفكَّران غربى ، از آن جمله ناصر خسرو مى گويد :
< شعر > روزگار و چرخ و انجم سر بسر بازيستى گرنه اين روز دراز دهر را فرداستى < / شعر >

[١] البقرة آيهء ١٥٧ .