ترجمه و تفسير نهج البلاغه

2 - توصيف شخصيّت الهى رسول خدا از زبان علىّ بن ابي طالب عليه السّلام

نتيجهء اعتقاد امير المؤمنين عليه السلام بوجود صفات مزبوره در وجود نازنين پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم

فرق ميان رسولان الهى و رسالت آنان ، با نوابغ و رسالت آنان

پندار خصومت و تضادّ ميان انواع شخصيّتهاى سازنده و ساخته شده از ديدگاههاى محدودى است كه انسان را در بعد مورد تمايل خود قالب گيرى ميكنند

يك - از نظر معرفت

هدف گيرى پيامبران

3 - دوران بعثت رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم از ديدگاه علىّ بن ابي طالب عليه السّلام

4 - انگيزهء بعثت رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم

5 - نتيجهء بعثت

6 - دعاى امير المؤمنين در بارهء پيامبر عظيم الشّأن اسلام

7 - نزديكى شديد امير المؤمنين عليه السّلام با پيامبر عظيم الشّأن اسلام در همهء دوران زندگى

نتائج مباحث مربوط به رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله از ديدگاه امير المؤمنين عليه السّلام

107 - و من كلام له عليه السلام في بعض أيام صفين

ترجمهء خطبهء صد و هفتم

اضطراب و خروشى كه در موقع احساس شكست ظاهرى انسانهاى وارسته در درون انسانهاى كامل بوجود مى آيد ، بسيار پر معنى است

108 - و من خطبة له عليه السّلام و هي من خطب الملاحم

اگر هم اشخاصى پيدا شوند كه با اصطلاح بافىها و شطرنج بازيهاى مغزى بتوانند ذهن خود را كور كرده و از كار بيندازند ، ولى براى دلهاى آدميان دلائلى است كه انكار آنها جز با انكار خويشتن امكان پذير نمى باشد

مطلب دوم - طبيب الهى بيماران را پيگردى ميكند و نمى نشيند كه بيماران بسراغ او بيايند

2 - غفلت

3 - بيمارى حيرت

رازهاى نهانى براى بينا دلان آشكار ، و جادّهء حقّ براى منحرفان واضح و علامت روز قيامت براى مردم با فراست روشن است

چه انتظار از قالب بىروح و روح بى قالب و عبادت بازان بىبهره از رشد

علائم و حوادثى كه در فتنههاى آخر الزّمان تحقّق مى يابد

آيا فكر كردهايد كه اين عقائد و رفتارها شما را بكجا مى برند اصلا مى فهميد كه در تاريكىها گم شده و دروغها شما را فريفته است

تعليم و تربيت براى حركت در مسير « حيات معقول » فقط در اختيار انسانهاى ربّانى است كه امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السّلام در رديف اوّل آنان ميباشد و پاسخ به منكرين مذهب

دكتر تقى ارانى مى گويد « سه خاصّيّت مهمّ مذهب را رو به فنا مى برد

مطلب يكم - نويسنده مى گويد « سه خاصّيّت مهمّ مذهب را رو به فناء مى برد

مطلب دوم - نويسنده مى گويد « مذهب اگر صحيح باشد بايد ثابت باشد »

مطلب چهارم - نويسنده مى گويد « مذهب همواره آلت دست طبقهء مقتدر و هيئت حاكمهء جامعه است

علم است يا حقّه بازى

مطلب پنجم - نويسنده مى گويد « فقط اختلاف اساسى كه ما بين علم و مذهب موجود است ، اينست كه مذهب معلومات موجوده را بدست خيالات سپرده ، علم آنها را بوسيلهء منطق و تجربيّات يعنى به كمك فكر كردن كاملتر مى نمايد »

مطلب ششم - نويسنده مى گويد « ظهور طبقهء روحانيون نيز مانند طبقات ديگر بر حسب طبيعت خود هيئت جامعه بوده

هر طلايه دارى بايد به كسانى كه تكيه بر او نمودهاند ، راست بگويد و حواسّ و قواى مغزى خود را متمركز بسازد

در آن هنگام كه باطل در جامعه جاى پائى براى خود پيدا كند ، همه چيز از قانون واصل خود منحرف مى گردد و سقوط جامعه فرا مى رسد

109 - و من خطبة له عليه السلام في بيان قدرة اللَّه و انفراده بالعظمة و امر البعث

القيامة

اهل البيت

ترجمهء خطبهء صد و نهم

اهل بيت پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم

بحثى در بارهء طرق اثبات و ارائهء واقعيّات و دستور و تحريك به پيمودن مسير كمالات در نهج البلاغه

گروه دوم - مطالبى است كه رابطهء على ( ع ) را با جهان هستى توضيح مى دهد

گروه سوم - مطالبى است كه رابطهء امير المؤمنين ( ع ) را با انسانها بيان مى نمايد

فرق ميان تعريف و استدلال منطقى ، و توصيف و استدلال و ارشاد حكمى ( حكيمانه )

استدلالهاى منطقى و انواعى ديگر از استدلالها

7 - استدلال شهودى با شهود واقعيّتها

انواع ارشاد

1 - توصيف منطقى

2 - توصيف بوسيلهء معلول يا نتيجه

3 - توصيف تنبيهى و توجيهى براى شناخت حقيقت

4 - توصيف ارزشى

3 - مبانى استدلال در نهج البلاغه

1 - استدلال رياضى عينى

2 - استدلال استقرائى

3 - استدلال قياسى

4 - استدلال تمثيلى

5 - استدلال حكمى

6 - استدلال با دريافتهاى انسانهاى كمال يافته

7 - استدلال شهودى

4 - ارشاد

اوست شنوندهء سخن ، داناى راز ، روزى بخش زندگان ، مرجع همهء بازگشتها

يك بحث مختصر در بارهء علم خداوندى كه بىنياز از وجود معلوم است

او قابل ديدن با چشمان ظاهرى نيست ، زيرا او ما فوق محسوساتست

2 - خداوند سبحان مخلوقات را براى سود بردن نيافريده است

3 - كسى را بخواهى ، سبقت از تو نگيرد و هر كس را كه گرفتى از دست تو فرار نتواند كرد ) *

4 - كسى كه ترا معصيت كند ، از سلطهء تو نكاهد ، و كسى كه اطاعتت كند بر ملك تو نيفزايد

5 - كسى كه از قضاى تو به غضب در آيد ، نتواند امر ترا برگرداند و كسى كه از امر تو روى گردان شود ، بىنياز از تو نخواهد گشت

براى خداوندى كه محيط مطلق و عالم مطلق است نه رازى وجود دارد و نه غيبى

بار الها ، توئى كه ابديّت از آن تست و توئى پايان همهء امور كه هيچ گريزى از تو نيست

نيازمند مطلق در اختيار غنىّ مطلق

هر مفهومى را به عنوان خدا فكر كنيد ، خدا بزرگتر از آن است

قسم چهارم - بيان روابطى كه انسانها مى توانند ميان خود و خدا برقرار بسازند

دو - رابطهء توكَّل منطقى

سه - رابطهء عالم با معلوم

گروه سوم مطالبى است كه رابطهء امير المؤمنين را با انسانها بيان مى نمايد

تقسيم يكم - در يكى از خطبهها انسان را چنين تقسيم بندى فرموده است « مردم بر چهار قسمند

تقسيم دوم در بارهء انسانها در نهج البلاغه ديده مى شود كه باز مى تواند رابطهء امير المؤمنين عليه السّلام را با انسانها توضيح بدهد

تقسيم سوم در بارهء انسانها

1 - روشنائى درونى كه غير از انعكاس نمودهاى عينى در آيينهء ذهن است

2 - سودمند بودن علم

3 - سوم از اوصاف علم واقعى از ديدگاه امير المؤمنين عليه السّلام حلم است

گروه ديگر از انسانها در تقسيم چهارم - دانش پژوهى است

گروه سوم - مردم عامى ناآگاه و بىشخصيّت كه از زندگى جز حركت و احساس جبرى و توليد مثل چيز ديگرى ندارند

تقسيم پنجم - اين تقسيم كه در بارهء انسانهائى است كه وظائفى را بعنوان عبادت خدا انجام مى دهند

آيا نتيجهء عبادت بخود انسان مربوط مى شود يا بخدا

آغاز عبادت آگاهى از جان پاك است كه شعاعى از اشعّهء خداوندى است و پايان آن رسانيدن اين جان به جاذبهء ربوبى

شرايط اساسى معلَّم و مربّى از نوع انسانها

شرط يكم - دارا بودن معلَّم و مربّى آنچه را كه تعليم ميكنند و آنچه را كه بعنوان تربيت مى خواهند در انسانها بوجود بياورند

شرط دوم - معلَّم و مربّى بايد اخلاص در كار داشته باشد

شرط چهارم - ادامهء تكاپو و فعّاليّت معلَّم و مربّى در تكميل خويشتن

شرط پنجم - عشق و علاقهء معلَّم و مربّى به پيشرفت تكاملى متعلَّم و تربيت پذير

شرط ششم - استمداد از خدا

ركن سوم - انسان مورد تعليم و تربيت

اصل دوم - هر اندازه انسان مواد تعليم و تربيت را با اهمّيّتتر تلقّى كند ، تأثير بيشترى را نتيجه مى گيرد

اصل سوم - ضرورت تطابق طرز تفكَّرات اولياء انسانهاى مورد تعليم و تربيت با فعّاليّتهاى معلَّمان و مربّيان

اصل چهارم دقّت شديد در جريان انتقال انسانهاى مورد تعليم و تربيت از دوران احساسات به دوران تعقّل

مسأله سوم

اصل پنجم - ايجاد علاقهء شديد براى سؤال و مطالبهء دليل براى قضايا در انسانهاى مورد تعليم و تربيت

اصل ششم - ضرورت انتقال انسانهاى مورد تعليم و تربيت از موقعيّت گرايش به تشويقها و پاداش و سطح نگرى و سطح گرائى به موقعيّت حقيقت گرائى براى خود حقيقت

احساس پوچى زندگى غالبا بلكه از يك جهت همواره نتيجهء جدّى تلقّى نكردن حقيقت در دوران پذيرش تعليم و تربيت است

آزادى و انسانهاى مورد تعليم و تربيت

مسألهء يكم - آيا انسانهاى مورد تعليم و تربيت از سنّ 10 سالگى تا 20 سالگى مثلا معناى آزادى معقول و ارزش آنرا مى دانند

مسألهء دوم - حقائق و واقعيّات پيرامون فرزندان چيست كه اگر آزاد باشند ، از آن حقائق و واقعيّات ، در استيفاى حقّ انتخاب بهره مند خواهد گشت

فهرست مطالب

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست نامها

فهرست مآخذ

فهرست اقوام و قبايل

فهرست مكانها

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥٨ - فرق ميان تعريف و استدلال منطقى ، و توصيف و استدلال و ارشاد حكمى ( حكيمانه )

( من شما را براى خدا مى خواهم ، شما مرا براى خودتان مى خواهيد . ) يعنى من شما را از ديدگاهى خيلى بالاتر از آنچه كه تصوّر مى كنيد ، مى نگرم ، من شما را جلوه گاه مشيّت الهى مى دانم ، محبّت بشما را محبّت بخدا تلقّى ميكنم ، ظلم بشما را ظلم بخدا مى بينم ، شما مرا وسيله اى براى خودكامگيها و هوى پرستىهاى خود تلقّى مى كنيد .
مى دانيم كه : سخنان نهج البلاغه جلوه هائى از ابعاد گوناگون يك انسان پوينده در مسير كمال برين است . طبيعى است كه اين سخنان توهّمات بىپايه و جزئيّات زود گذر و ذوق پردازيهاى شاعرانه و افسانه گوئيهاى تخدير كننده نيست . محتويات اين سخنان بهمان اندازه واقعيّت دارد ، كه انسان در طبيعت وابسته به آفرينندهء طبيعت مى تواند راه هدف اعلاى زندگى خود را در پيش گيرد . سخنان امير المؤمنين ( ع ) در نهج البلاغه با چهار طريق محتويات خود را اثبات ميكند ، باين معنى كه واقعيّت محتويات سخنان امير المؤمنين ( ع ) در نهج البلاغه با چهار طريق اثبات مى شود : ١ - بيان اصول بنيادين .
٢ - توصيف واقعيّات .
٣ - استدلال .
٤ - ارشاد .
فرق ميان تعريف و استدلال منطقى ، و توصيف و استدلال و ارشاد حكمى ( حكيمانه ) منطق رسمى راهى را كه براى وصول به شناخت حقايق و استدلال به اثبات و نفى قضايا تعيين مى نمايد ، راهى است محدود به ابعادى معيّن از واحدها و قضايا كه اگر چه سير در آن راه بر فرض امكان ، در شناخت و استدلال لازم است ، ولى كافى نيست . توضيح اين كه منطق رسمى چهار نوع راه را براى شناخت مطرح ميكند : ١ - حدّ تامّ .
٢ - حدّ ناقص .