ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٠ - يك - از نظر معرفت
به خواستهء روانى محض است ، چنانكه آشاميدن آب پاسخگوى خواستهء طبيعت ساختمان عضوى آدمى است . اين گونه هدفگيرى بىشباهت به فعّاليّت زنبور عسل براى توليد عسل نيست . در اين توليد نه احساس تعهّد و مسؤوليّتى در كار است و نه كارى با نتايج آن توليد منظور است . اين گونه فعّاليّتها كه معلول مكانيسم موجوديّت نابغه يا فيلسوف است ، هدفى جز ارضاى خواستهء ضرورى درون چيز ديگرى ندارد .
و بهمين جهت است كه در تعيين عامل دگرگونىهاى تكاملى تاريخ ، نوابغ و فيلسوفان مانند موادّ خام تلقّى ميشوند كه بدون مديريّتهاى منطقى مانند موادّ كوه آتشفشانى يا بيهوده تلف ميشوند و يا بصورت عوامل ويرانگر در مى آيند و اگر هم سودى داشته باشند ، سودى نيست كه هدف گيرى شده باشد .
٢ - سودجوئى بمعناى عمومى آن كه شامل ثروت و ساير امكانات مادّى ميباشد . اين گروه نوابغ و دانشمندان در دورانهاى متأخّر فراوان هستند . همچنين اين سودجوئى شامل شهرت طلبى و مقام خواهى و خود نمايى نيز ميباشد . شخصيّت اين گروه در مجراى سوداگرىها قرار مى گيرد ، نتيجتا باضافهء اين كه فعّاليّتهاى فكرى و عملى اين گروه وابسته به تعهّد عالى انسانى نيست ، به آن جهت كه از مديريّت منطق انسانى در بارهء محصولات نبوغ و دانششان بر كنار مى باشند ، لذا از قرار گرفتن نبوغ و استعدادشان در معرض سوء استفادههاى مخرّب در امان نيستند .
٣ - افرادى از نوابغ و فلاسفه و بنيانگذاران عالى مقام وجود دارند كه عشق به كمال و احساس تعهّد برين در زندگانى ، آنانرا به تكاپو و فعّاليّت وادار مى نمايد .
اينان محكوم جريان جبرى مكانيسم حيات و مغزشان نيستند و سود جويى در اشكال مختلف را هم هدف تكاپو و فعّاليّت خود قرار ندادهاند ، بلكه امتيازى را كه در خود احساس كردهاند مى دانند كه اين امتياز امانت بزرگى است كه از آفرينندهء هستى و همهء امتيازات گرفته شده و بايستى به انسانها كه نهالهاى باغ خداوندى هستند ، ادا شود . اينان شخصيّتهايى هستند كه امتياز نبوغ و استعداد را وسيلهء خود آرايى و سود جويى قرار نمى دهند ، بلكه آماده هستند كه از عاليترين لذايذ زندگى خود دست برداشته و در راه بكار انداختن و بهره بردارى از آن امتياز ، متحمّل رنجها و مشقّتها نيز بوده باشند .
بعنوان نمونه اى از اين گروه نوابغ ، مى توان كپلر را ياد آور شد در بارهء او چنين نوشتهاند :