ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٣ - گروه سوم - مردم عامى ناآگاه و بىشخصيّت كه از زندگى جز حركت و احساس جبرى و توليد مثل چيز ديگرى ندارند
رستگارى مى كوشد . منظور از رستگارى تحصيل بنيانى و اندوختن دانش نه براى آنكه وسيلهء قدرت بدست آورد و به تورّم خود طبيعى بپردازد و ابزارى براى پيروزى بر ناتوانان در عرصهء تنازع در بقاء تحصيل نمايد و نه آن علمى كه امروزه وقتى صحبت از آن بميان مى آيد ، مردم بىقدرت همان گونه به وحشت و هراس مى فتند كه از شنيدن بمبهاى آتشزا و نقشههاى ماهرانه براى سلطه گريهاى اقتصادى و سياسى و حتّى اخلاقى و فرهنگى ، بلكه تكاپو در راه تحصيل علمى كه بتواند طرق گوناگون « حيات معقول » را براى خود و ديگران هموار نمايد . مسلَّم است كه براى تعليم و تربيت چنين دانش - پژوهانى ، همان علماى ربّانى مورد نياز است كه در همين تقسيم مطرح نموديم . و اين تعليم و تربيت در جامعه اى امكان پذير است كه داراى آرمانها و هدفهاى اعلاى « حيات معقول » بوده باشد . نه جامعه اى كه با قالبهاى پيش ساختهء پيروانش ، به مراد قدرتمندان و يكَّه تازان آن جامعه توجيه مى گردد .
گروه سوم - مردم عامى ناآگاه و بىشخصيّت كه از زندگى جز حركت و احساس جبرى و توليد مثل چيز ديگرى ندارند .
آرمانها و هدفهاى آنان در زندگى بر دو قسم است : قسمتى از آنها كه مى تواند در اختيارشان باشد ، لذائذ و آلام محدود و انتخاب انواع تخدير و اشباع خواستههاى بىاساس و باز كردن موقعيّت در جامعه براى نام و شهرت و برخوردارى از قدرتى كه بتواند بر آن تكيه نموده و موجوديّت خود را اثبات نمايد .
قسم دوم - از آرمانها و هدفها كه عاميان ناآگاه تحت تأثير آنها قرار مى گيرند ، چيزهائى هستند كه قدرتمندان بر آنان تعيين و تحميل مى نمايند . اين عاميان ناآگاه با خود طبيعىهاى تفسير نشده همواره در مجراى عوامل قويتر زندگى خود را مى گذرانند و مى دانى براى آزمايش و جست و خيزهاى اقوياء و وسيله اى براى سلطه گران مى باشند .
اگر وضع زندگى جوامع بطورى بود كه عاميان ناآگاه و ناتوان مى توانستند زندگى مستقلَّى داشته و اختيار زندگى خود را دارا بوده باشند اگر چه در درجات پائين از حيات ولى مستند بخود آنان حركت مى كردند و آلت دست نمى شدند ، آن قدرها جاى تأسّف نبود كه در ميان جوامعى زندگى كنند كه همهء شئون حيات خود را از ديگران بگيرند و آن ديگران كه خطَّ مشى زندگى آنانرا تعيين مى نمايند ، از ديدگاه آلت و